Cor van der Meer heeft een nogal gekke hobby. Hij is namelijk dol op dug-outs. Die gekte startte in 2007 toen zijn oog viel op een mooi exemplaar tijdens een wedstrijd waarin zijn zoontje schitterde. De dug-out van ZVV Zilvermeeuwen was het begin van een tocht langs amateurclubs door heel Nederland met de meest uiteenlopende versies. Uiteindelijk haalden 59 dug-outs het boekje met de simpele titel: De Dug-out. In de nieuwe Staantribune lees je een recensie over dit originele boekje, maar hier vast een voorproefje van de inhoud:

VV Gasselternijveen, vierde klasse zondag, Gasselternijveen, Drenthe
Ze herinneren aan een bloeiperiode. Op 14 september 1975 speelde VV Gasselternijveen voor het eerst een competitiewedstrijd in de vierde klasse KNVB. Niet langer ploeteren in de Drentse onderbond, dankzij sponsoring had men nieuwe tenues én langs de lijn fonkelden deze dug-outs. Firma Osinga – rond 1900 de eerste fietsenmaker van het dorp en in de jaren zeventig inmiddels gespecialiseerd in het vervaardigen van bewegwijzering – schonk deze exemplaren. De plaatselijke krant beschreef ze als ‘twee kleine overdekte tribunes voor reservespelers en officials’. Naar het schijnt ging sterspeler Melchior Luis er even kort op zitten. Gewoon, om te weten hoe dat voelt, zo’n dug-out. In de seizoenen daarna schitterde hij op het veld, met als hoogtepunt de titel van de vierde klasse in 1976. Melchior – ruim 500 wedstrijden in het eerste – werd later clubvoorzitter en weer later erelid. De door Osinga aangeboden dug-outs staan inmiddels op het tweede veld: ter inspiratie voor jeugdteams.

VV ZEC, zaterdag vijfde klasse, Zandeweer, Groningen
Niet alles is wat het lijkt. Dat is geen opzienbarende constatering, maar bij de dug-outs langs het hoofdveld van voetbalvereniging ZEC uit Zandeweer – een Gronings dorp van 450 inwoners – is enige uitleg nodig. Op het eerste gezicht denk je: goede grap, zo’n bushaltebordje temidden van twee bushokjes van weleer. Dat klopt ook. Gemeentewerkers dachten hiermee een glimlach bij de bezoekers van ZEC te veroorzaken. Het vreemde is dat niemand bij de club meer weet wanneer dat is gebeurd. De club is van 1966, dus het moet na de oprichting zijn. De bushokjes deden ooit dienst in de overkoepelende gemeente Eemsmond: al weet alweer niemand waar precies. Dit allemaal een mysterie noemen gaat wellicht te ver. De tot dug-out gepromoveerde bushokjes staan er tenslotte nog steeds. Toch zou je denken dat iemand in het kleine dorp hiervoor verantwoordelijk was. En zo blijkt dat ook in Zandeweer niet alles is wat het lijkt. 

DRL, zondag eerste klasse, Rotterdam, Zuid-Holland
Ooit sierde het naambordje RVV Hillesluis precies deze dug-out. In 2003 gaf jeugdsecretaris Wil van Dongen zichzelf de opdracht twee nieuwe te bouwen. Dat zijn beroep dakdekker was, hielp enorm. Net zoals de gratis kuipstoeltjes uit een gesloopte PTT-kantine: alleen de poten moesten eraf. Aanvankelijk stond deze dug-out, voor de kijkers, links van de middenlijn. Totdat een nieuwe trainer liever rechts van de middenlijn zat, zodat de grensrechter niet voor zijn dug-out langsliep. Zo werden de bordjes ‘Gasten’ en ‘RVV Hillesluis’ omgewisseld. Dat duurde tot 2012, waarna de dug-outs verhuisden naar De Leeuwenkuil, het onderkomen van De Rotterdamse Leeuw. Een jaar later ging Hillesluis op in DRL. De dug-outkleuren, zwart/wit, herinnerde nog aan de oude clubkleuren. Met de verhuizing kwam het verval. De dug-out was zonder verankering neergezet, op een plek van het DRL-hoofdveld waar al langer drainageproblemen waren. In 2016 werden dat opgelost, waarbij de dug-outs sneuvelden. Of zoals Hans van Leeuwen – oud-voorzitter Hillesluis en voorzitter a.i. van DRL – zegt: ‘de dug-outs zijn jammerlijk overleden’. 

Het Begon Op Klompen (HBOK), zaterdag tweede klasse, Zunderdorp, Noord-Holland
De grote hoeveelheid reclameborden zet je op het verkeerde been. Is dit niet een typisch Belgisch tafereel? Onze zuiderburen begrijpen immers heel goed dat niet alleen toeschouwers over dug-outs heen willen kijken, maar ook sponsoren als de illustere gebroeders Van Zwieten: voor al uw betere schilderwerk. Maar dan lees je ineens de verwelkoming op het scorebord: ‘Welkom bij v.v. Het Begon Op Klompen’. En direct begint je voetbalhart sneller te kloppen. Wat een naam! Wat een charmante omgeving. En wat past die houten dug-out – lekker ruim, goede kuipstoelen – goed in dit Noord-Hollandse tafereel. De ontwerper is onbekend, maar Nanning Punt senior stortte in 1985 het betonnen fundament. Hij dacht voor de eeuwigheid. Maar ook dit beeld is weer een blik in het verleden. De sponsoring is gebleven, maar de dug-outs zijn alweer jaren geleden vervangen door moderne van plexiglas. En het scorebord is inmiddels electronisch. Verandering is lastig tegen te houden. Ook als het allemaal op klompen begon.

VV RUC, inmiddels failliet, Utrecht, Utrecht
De eerste gedachte is honkbal. Anders dan voetballers willen honkballers graag de ruimte hebben om te kunnen lopen in hun dug-out. En dit rode exemplaar oogt aan de ruime kant. Maar op het tweede gezicht wordt duidelijk dat het optisch bedrog is. De ingang aan de linkerzijde en het gemetselde muurtje aan de voorkant geeft slechts het idee van ruimte. En met honkbal heeft het niets te maken. Dat vertelt het geschiedenisboek van deze uit 1940 stammende fusieclub ‘Voetbal Vereniging Raven Utrechtse sportclub Lunetten Combinatie’, kortweg RUC. Daarin staan verhalen over jeugdlid Piet Schrijvers, over hoe in 1980, na veel omzwervingen door de stad, een vast onderkomen werd gevonden op sportpark Lunetten en over de vele voetbalfeestjes die club geliefd en beroemd maakte. Maar over honkbal staat er niets. Het geschiedenisboek eindigt in 2013 toen RUC vanwege een faillissement werd opgedoekt. Het oude veld, met echt gras, wordt door de gemeente nog steeds onderhouden. Maar de rode dug-out is voorgoed verdwenen.

Grootschermer Sport Vereniging (GSV), zondag vijfde klasse, Grootschermer, Noord-Holland
Een kenner herkent ze direct. Deze prachtige houten dug-out in het Noord-Hollandse landschap is gemaakt van echt Crawford-deuren-materiaal. Het was eind jaren zeventig toen de leden van GSV het de hoogste tijd vonden dat ook hun veld – de club heeft er slechts één – werd voorzien van dug-outs. Tijdens een van de daarvoor belegde vergaderingen staken twee spelers tegelijkertijd hun hand op. Als werknemers van Crawford Deuren in Heerhugowaard konden ze vrij eenvoudig aan afgekeurde, maar nog steeds zeer bruikbare deurpanelen komen. Was dat niet iets om dug-outs van te bouwen? Tot 2009 stonden de vintage Crawford exemplaren nog fier overeind. Al zat er in het dak van de Gasten-dug-out wel een klein knikje. Opknappen leek een mogelijkheid, maar het werd een complete vervanging door twee gemetselde exemplaren. Deze keer staken de leden met een baksteenachtergrond hun vinger op. 

FC Ankaraspor, zondag vierde klasse, Amsterdam, Noord-Holland
Natuurlijk biedt een dug-out ook bescherming. Er zijn zelfs weersomstandigheden denkbaar waarbij veel spelers liever op de reservebank zitten, dan op het veld staan. Maar in de meeste gevallen is het er toch vooral koud. Denk aan die dikke donsjacks met sponsornaam die wisselspelers soms dragen. Dat is leuk voor de sponsor, maar vooral praktisch voor de speler zelf. De dug-out is dus vooral een plek van kou lijden. Bij FC Ankaraspor weten ze dat maar al te goed: vandaar ook dit exemplaar met ontbrekende onderkant. Want je kunt natuurlijk lekker dichtbij elkaar gaan zitten, dik donsjack aan, misschien zelfs een extra trainingsbroek. Maar je kan ook de kou weerstaan door te bewegen. En juist dat wil je doen als je in deze dug-out plaatsneemt. Het is een prikkelende gedachte, maar waarschijnlijk zit het anders. Was er een lid die nog zo’n mooie overkapping had liggen voor op die onoverdekte zwarte bank langs de kant. En dacht men: die onderkant komt nog wel een keertje.  

VV Suameer, zaterdag vijfde klasse, Sumar, Friesland
Vissenkom. Het is het eerste woord wat je te binnen schiet bij het zien van de dug-outs van VV Suameer. Waarna ‘goed zichtbaar’ of ‘het nodige bekijks trekkend’ de posities van de verschillende bankzitters treffend omschrijft. Ergens hebben ze ook iets weg van het huis dat wijlen George Best in 1970 door architect Frazer Crane liet bouwen in het Engelse plaatsje Bramhall. Nieuwsgierig? Google vertelt meer, maar dát huis doet ook voor nieuwe bewoners nog steeds dienst. Dat geldt niet voor de vissenkommen. Dankzij een gulle gift van Sonac – beroemd om het kundig verwerken van bijproducten van de slacht – bezit de club sinds 2011 nieuwe dug-outs. Paste ook beter bij de promotie naar de vierde klasse, waarvan men al lang droomden. In 2012 gebeurde dat, maar een jaar later degradeerden ze weer. Niet getreurd. Want zoals ze in Sumar zeggen: Sinne en wille kenne volle tille. Met zon en plezier kun je alles aan.

GSVV The Knickerbockers, zondag tweede klasse, Groningen, Groningen
Het begon op de achterkant van een bierviltje. Maar anders dan veel met drank doordrenkte studentikoze ideeën kreeg het ontwerp voor deze dug-out in 2011 zomaar een serieus vervolg. Met behulp van een 3D-computerprogramma zag het er namelijk ineens heel kek uit. Voor de bouw op het hoofdveld schakelde de studenten – alle leden van The Knickerbockers zijn student – een aannemer in: studeren doe je met het hoofd. Hun intelligentie gebruikten ze bij de financiering: vijftig procent voor rekening van sponsor Bavaria en de andere helft betaalde de universiteit van Groningen. Als dank voor het goedgebruikte belastinggeld prijkt op de bezoekers/tegenstanders-dug-out de betiteling ‘Arbeiders’. Een studentikoos grapje, passend bij het clubmoto: ‘more then soccer’. Naast prestaties zijn goededoelendagen en feestjes in de ‘Appleknockers Flophouse’ even belangrijk. Dergelijke kantinefuiven eindigen voor een select gezelschap nog wel eens in een van de dug-outs op het complex. Hét voordeel van een gemengde voetbalvereniging, noemen ze dat in Groningen. 

WSV 1930, zondag derde klasse, Wormer, Noord-Holland
Voetbal is al lang een volkssport. Iedereen beoefent het. En van oudsher spelen voetbalclubs vaak op een sportcomplex dat in directe verbinding staat met een buurt, woonwijk of een geheel dorp. Wie wil weten wat met directe verbinding wordt bedoeld: kijk naar deze foto. Knotwilg, luifel, ouderwetse straatverlichting en een veelkleurig dekbed dat door het open raam wordt gelucht. Ook fijn zijn de twee wit geschilderde flessen. Maar de belangrijkste schakel tussen woonwijk en voetbalclub is toch de dug-out. De naam op het prachtige bouwsel laat weinig onduidelijkheid toe: Wormer Sport Vereniging, die club hoort bij het dorp. Punt. En het bouwsel zelf deed natuurlijk ooit dienst als bushokje: recycling en gemeenschapszin gingen hand in hand. Totdat er een prachtig nieuw complex kwam. De dug-outs sneuvelden, maar verder bleef alles bij het oude. Dug-outs moge vergaan, de binding tussen Wormer en WSV blijft altijd bestaan. 

Victoria Obdam, zondag vierde klasse, Obdam, Noord-Holland
Het zijn de normen van voetbalprofs: de tribune als overtreffende trap van de dug-out. Dat je dus nog geeneens goed genoeg bent voor de reservebank. Bij Victoria Obdam hadden ze jarenlang een vriendelijke amateurvariant voor de fans. Niek Veldman, broer van de voorzitter van de supportersvereniging, was in 1965 al verantwoordelijk voor de bouw van de tribune van zijn club. De krachtige letters op het dak vroegen om bijpassende dug-outs. Dus ging Niek in 1971 weer aan de slag. Het resultaat stond bijna veertig jaar langs het hoofdveld. Binnen de lijnen liepen de uitverkorenen. Maar als supporter op de tribune van Victoria O. was het ook goed toeven. Vanaf daar gaf je de reservebank rugdekking. Ook zij verdienden aanmoediging. In 2010 kreeg de club kunstgras. De gemeente verzorgde ook nieuwe dug-outs. Maar niet nadat Niek zijn eigen creaties had gesloopt. De supporter brak af wat hij ooit had opgebouwd.

VVA’71, inmiddels VVA Achterberg door faillissement in 2015, zaterdag vierde klasse, Achterberg, Utrecht
De annalen van VV Achterberg ’71 schenken Johan van Kouterik de eer die hem toekomt. Hij nam als 19-jarige het initiatief voor de dorpsclub, nadat hij op de lagere school al verantwoordelijk was geweest voor het eerste Achterbergse schoolelftal. Vlak voor zijn twintigste wilde Van Kouterik een heuse club.Tezamen met gelijkgestemden viel in café De Driehoek in Rhenen de beslissing en op 17 mei 1971 was het zover. Het was een andere Johan – jeugdtrainer en oud-eerste elftalspeler Johan Ploeg – die rond de eeuwwisseling besloot de houten dug-outs op het tweede veld te vervangen voor  gemetselde exemplaren. Hij zocht de juiste stenen bij elkaar en liet tijdens het bouwen de letters VVA verschijnen. Die vormgeving beviel zo goed, dat ook de Gasten-dug-out eenzelfde stenenmotief kreeg. En zo stonden ze ruim vijftien jaar te stralen langs het tweede veld. Twee monumenten voor de club en een klein eerbetoon aan initiatiefnemer Johan van Kouterik.

VV Hees, zaterdag vierde klasse, Soest, Utrecht
En? Sta je al lang te wachten? Menig bezoeker van het tweede veld van VV Hees uit Soest heeft bij het zien van de dug-out een dergelijk grap willen maken. Zo duidelijk is deze herkenbaar als een voormalig bushokje. Als onderdeel van het traject Soest – Soesterberg schuilden er in de jaren zeventig ook de nodige reizigers. Maar vanaf begin jaren tachtig maakte de verplaatsing naar het voetbalveld van dit bushokje een lekker ruime dug-out. In die tijd kreeg VV Hees veel aandacht als het decor van de NCRV-televisieserie ‘Schoppen Troef’ over de belevenissen van een amateurvoetbalclub. Menig Hees-speler schitterden op de beeldbuis al heette de club in de serie wel ineens Hoop Doet Leven (HDL). Dat veld twee inclusief dug-out ook een rol speelde is een verzonnen verhaal: zelfs niet als figurant. En dat de televisiecrew inclusief de camera’s er tijdens een onweersbui schuilden is ook al fictie. Al had dat laatste wel gekund. Ruimte zat. 


WBSV, vijfde klasse zondag, West Beemster, Noord-Holland
De zomer is vol lege voetbalvelden. Doelverdediger/schrijver Chris Keulemans schonk in 1992 de lezers van zijn verhalenbundel ‘Overal om me heen is ruimte‘ deze wijsheid. Het betrof natuurlijk amateurvoetbalvelden en de noodzaak het gras voldoende tijd en rust te geven alvorens het weer een geheel nieuw seizoen kon worden vertrapt. In deze tijden van kunstgras ligt dat anders. En ook de seizoensgebonden opknapbeurten van dug-outs staan onder druk. Naast het steeds meer alomtegenwoordige kunstgras rukt immers ook de kant-en-klare dug-out op. Standaardmaat, gelijkvormige stoelen, een herkenbaar transparant model: is niks mis mee, natuurlijk. Maar zitjes in verschillende kleuren, zoals deze bij de West Beemster Sport Vereniging, hebben wel een speciale charme. Of je er beter door gaat voetballen valt te betwijfelen. Maar daarover gaat een dergelijke charme niet. Net zomin als het over lekker zitten gaat. Huiskamervraag: staat dit fraaie exemplaar nog bij WBSV? Antwoord: ze hebben inmiddels kunstgras.