Dat Griekenland een voetbalgek land is, hoef ik niet uit te leggen. Een derby tussen Olympiacos en Panathinaikos met de bijnaam Derby of Eternal Enemies zegt genoeg. Toch is het Griekse voetbal bij ons in Nederland niet heel bekend. Ook ik als fervent voetballiefhebber weet, buiten de grote clubs, niet veel van de competities en clubs af. Onterecht, bleek na een dag in de Griekse hoofdstad Athene, waar ik onder meer Panionios en Akratitos Ano Liosia (zie deel 1) en Proodeftiki, Ionikos Nikaia en Egaleo FC (zie deel 2) bezocht. In deel 3: Atromitos, Apollon en AEK.

Ik zet koers naar Peristeri, de wijk waar Atromitos speelt. Slechts 2.5 kilometer verderop, aan precies dezelfde doorgaande weg als Egaleo. Atromitos kende ik voorafgaand aan deze trip al. Ze spelen al jaren op het hoogste niveau en nemen bijna jaarlijks deel aan de voorrondes voor Europees voetbal, zelfs een keer tegen AZ, in 2013. Ik moet eerlijk toekennen dat ik voor mijn bezoek behoorlijk bevooroordeeld was over deze club. Ik dacht altijd: beetje willekeurig clubje in Athene, zonder fans met een halfbakken stadion.

Wanneer je Atromitos Europees zag spelen, was het stadion namelijk vrij leeg en één kant van het stadion had zelfs geen tribune. Ze hadden daarnaast een aantal seizoenen de laagste opkomt op het hoogste niveau in Griekenland. Logisch, dacht ik, want het is de enige club uit Athene naast de grote drie die standaard op het hoogste niveau speelt, dus je moet wel gek zijn als je voor deze club kiest. Niets bleek minder waar, want er is wel degelijk een heel specifieke reden om voor deze club te kiezen.

Linkse sympathieën

Bij aankomst en het parkeren van de auto zag ik meteen een hoop graffiti op muren. Het waren allemaal teksten over antifa, anarchists, anti-nazi en Covered faces free minds en Refugees welcome. Kortom: de aanhang van deze club heeft extreem-linkse sympathieën. Het was me dus meteen duidelijk waarom mensen voor deze club kiezen. Dit is waarschijnlijke de enige club in Athene waar mensen deze ideologie uitdragen.

Het stadion zelf oogt klein en niet zo heel bijzonder. De tribunes zijn laag en hebben een doorlopende ronde vorm vanwege de sintelbaan die om het veld loopt. Achter één van de doelen is geen vaste tribune aanwezig, maar staat alleen een tijdelijke stellagetribune. Niet eens recht achter het doel, maar een beetje in de hoek geduwd.

Je ziet wel duidelijk dat deze club op het hoogste niveau speelt. De toegangspoorten zijn nieuw, er hangen voorschriften van de Superleague en het stadion is goed onderhouden. Ook is er een fanshop aanwezig, iets wat ik alleen bij Panionios was tegengekomen. Ik hou van prullaria en ik zag dat Atromitos honderd jaar bestaat, dus ik besloot een koffiemok aan te schaffen met deze mijlpaal erop geprint.

Café met uitzicht op het veld

Ik zie dat de club een café heeft dat uitzicht heeft op het veld. Omdat de rest van het stadion dicht zat, was dit waarschijnlijk mijn enige kans om het van binnen te zien. Ook was ik al redelijk lang onderweg, dus ik had eigenlijk wel zin om even te zitten. Het café zag er gezellig uit, er hingen allerlei foto’s, sjaals en shirts van Atromitos en er zaten een paar mensen die aan het uiterlijk voldoen dat hoort bij de eerdergenoemde ideologie.

Maar het belangrijkst: het terras grenst aan het veld. Ik besloot een biertje te bestellen en op het terras te gaan zitten. Om eerlijk te zijn, is dit echt fantastisch. Als je uit deze buurt komt, wat is er dan mooier om in het stadion van je favoriete club met je vrienden een biertje te drinken met uitzicht op het veld? Desondanks word ik niet heel wild van het stadion aan de binnenkant. De tribune is laag en loopt door rond drie kanten van het veld, inderdaad in de ronde vorm van de sintelbaan.

Geslaagde trip

Aan één kant staat de losse stellage als tijdelijke tribune. Ik neem aan dat dat het uitvak is, totaal los van de rest. Je ziet opnieuw wel duidelijk dat ze op het hoogste niveau spelen, de tribunes zijn nieuw en goed onderhouden. Aan een aantal kanten staan weer een paar flats, vanwaar het balkon volgens mij een uitstekende privé tribune kan vormen.

Na al het moois wat ik vandaag gezien heb, is dit echter niet favoriet. Echt in het oog springende details die karakteristiek zijn voor dit stadion ontbreken een beetje. Het café maakt wel een hoop goed en ik ben erachter gekomen wat het bestaansrecht en de cultuur van deze club is. Geslaagd bezoek zou ik zeggen.

Apollon Smyrnis – Georgios Kamaras stadium

Apollon Smyrnis is de volgende op de lijst in het noorden (van het centrum) van Athene, in de wijk Rizoupoli. De naam Smyrnis hebben we al eerder deze reis gehoord. Niet gek want net als Panionios is deze club opgericht in het oude Smyrna (nu Izmir in Turkije).

En net als bij Panionios hebben de voorzitters van Apollon besloten na hun vlucht van de Grieks-Turkse oorlog om de club mee te nemen naar Athene. De wedstrijd tussen Panionios en Apollon staat dan ook nog altijd bekend als de Smyrna Derby.

Het stadion is totaal anders dan de anderen die ik vandaag gezien heb en dat maakt dat ik er zin in heb. Om te beginnen is het qua ligging zeer verschillend. Het ligt niet, zoals de rest van de stadions, midden in een woonwijk, maar er is meer ruimte (voor zover dat in Athene mogelijk is). Er zijn ruime parkeerplaatsen en aan beide kanten van het stadion grenst een parkje. Toen ik er was viel het me niet op, maar later zag ik op Google Maps dat er een enorme begraafplaats grenst aan de tribune aan de korte zijde.

Er waren redelijk wat mensen rondom het stadion, omdat er later op de dag een vriendschappelijke wedstrijd gespeeld werd tussen Griekenland en Nieuw-Zeeland. Ik besloot eerst een rondje te lopen en daarna iemand aan te schieten met de vraag of het mogelijk was om even naar binnen te glippen.

Bombastisch

De hoofdtribune is fraai, niet zozeer vanwege de grote, maar meer door architectonische elementen die nieuw voor me zijn. Het is een egale muur van een soort baksteen. Ik kan het niet precies omschrijven, maar het zijn losse stukken steen in beton gegoten, wat het een heel vriendelijk karakter geeft. Alsof het een oud huis is. Het dak boven de hoofdtribune is van golfplaten en niet super bijzonder, maar de pilaren zijn kolossaal. Ik vraag me af of dat lichte kunststof dak werkelijk zulke zware ondersteuning nodig heeft, maar het geeft het geheel een wat bombastischer karakter, wat ik wel kan waarderen.

Het dak werkt goed want boven de golfplaten zijn de pilaren verroest en daaronder piekfijn in orde en in de clubkleuren blauw-wit geschilderd. Ook leuk om te vermelden is dat er een paar trappen zijn waardoor je vanaf de achterkant de tribune op kan, in plaats van onderdoor lopen en vervolgens omhooglopen. Het zullen brandtrappen zijn, maar ik heb het nooit eerder gezien. Het lijkt een soort short-cut de tribune op.

Graffiti oorlog

De tribune achter het doel is zo’n heerlijke betonnen tribune met flink wat overhang. Op de pilaren is de graffiti-oorlog weer in volle gang en hebben verschillende clubs hun naam opgeschreven of weggekrast. Één AEK-tag zit zo hoog dat ik me afvraag hoe je daar komt zonder ladder. Volgens mij heeft de harde kern van Apollon hier een supportershome, want ik zie wat mensen onder de tribune in een opslagplaats staan en buiten zijn ze druk aan het barbecueën en bier drinken. Een gezellige voorbereiding op de interland in hun stadion waarschijnlijk.

Op de lange kant aan de overzijde kan ik niet komen, hier komen de spelers waarschijnlijk zo binnen, en dit is afgesloten. Ik loop terug en vraag aan een van de officials of het goed is als ik even naar binnen loop en een paar fotootjes maak. Geen enkel probleem, zegt hij, maar vanzelfsprekend niet het veld op en na een paar foto’s weer weg, want eigenlijk is het nu alleen open voor officials. Ik was eerlijk gezegd verbaasd door het antwoord. Normaal zou je toch horen dat er straks een wedstrijd is en ze geen willekeurige mensen in het stadion willen.

Maar zoals ik als eerder heb gezegd, is kan ik deze vriendelijkheid erg waarderen, net als het niet heel erg strikt de regels volgen. Waarschijnlijk zag hij ook wel dat ik oprecht geïnteresseerd was en niet meteen rotzooi zou schoppen. Dat is hoe het overal zou moeten gaan!

Typisch Grieks

Ik liep door de hoofdingang waarbij de gang meteen op het veld uitkwam. Aan de linkerkant zat een chic restaurant, waar vertegenwoordigers van beide landen waarschijnlijk zaten te eten voordat de wedstrijd zou beginnen. Ook leuk, een restaurant op de begane grond met uitzicht op het veld. De tribunes vloeien allemaal in elkaar over, waarbij de tribune aan de korte zijde iets hoger is dan de rest. Dat is die heerlijk betonnen tribune met flink wat overhang. Het feit dat het vanaf de binnenkant geen losse tribunes lijken, geeft het stadion een moderne look. Ook de stoeltjes zijn allemaal stralend wit en in perfecte staat. Prima stadion om een interland in te spelen.

Wat me wel opvalt, is dat er aan één kant geen tribune staat, maar een soort indoorhal/gymzaal. Vandaag heb ik vaker gezien dat één korte zijde van een stadion geen tribune heeft en ik zou dan ook bijna typisch Grieks willen noemen. Maar goed, als je niet naar rechts kijkt, is het echt een fraai stadion met een hele eigen identiteit.

Ik loop voldaan weer naar buiten en bedank de man die me naar binnen had gelaten. Naast Apollon Smyrnis heeft ook Olympiakos hier twee jaar gespeeld. Toen het Karaiskakis stadion gebouwd wer,d hebben ze het hier eerst flink gerenoveerd om er vervolgens twee jaar te spelen. Ik kan me voorstellen dat een bescheiden club als Apollon heel blij was dat de reus uit Pireaus hier even de bezem erdoorheen haalde.

Derde divisie

Ik kende deze club op voorhand al wel. Ze hebben de afgelopen jaren regelmatig op het hoogste niveau gespeeld, maar spelen nu (net als hun rivalen Panionios) in de derde divisie. In 2022-2023 werden ze nog derde in de tweede divisie, maar er gebeurde deze zomer iets geks. De eigenaar zette vanuit het niets de aandelen te koop. Er kwam op korte termijn geen koper en de club werd niet ingeschreven voor de tweede divisie, met een degradatie tot gevolg. Als ik supporter van deze club was, zou ik daar toch op zijn zachtst gezegd niet zo tevreden over zijn. Het geeft maar aan hoe machtig clubeigenaren zijn. Als het ze even niet aanstaat of als ze een paar rare dingen doen, valt je club zo in de afgrond. Ontelbare voorbeelden zijn voor de geest te halen.

AEK – OPAP Arena

De één na laatste stop van vandaag alweer: AEK. Het stadion, de OPAP Arena, ligt in de wijk Nea Filadelfia, op een steenworp afstand van Apollon (slechts 1.5 kilometer), maar toch is het een totaal andere wereld. Het eerste wat me opvalt, is dat het midden in deze reusachtig stad een rustige woonwijk is met veel groen en vrijstaande huizen. De zo typisch Griekse woonblokken lijk je hier minder te hebben. Het doet me meer denken aan een dorpje in Zuid-Frankrijk. Ieder huis heeft zijn eigen bouwstijl, luiken en hekwerk. Ook zijn de dakpannen rood, iets wat je in Athene nauwelijks ziet. Als je inzoomt op Google Maps kun je dit goed zien.

Nea Filadelfia is een rode stip tussen verder witte daken. De Opap Arena is net nieuw, dus ik heb geen idee wat ik kan verwachten. Kan ik er parkeren? Kan ik er überhaupt bijkomen? Is er een mogelijkheid binnen te komen? Ik ben eigenlijk meteen gerustgesteld. Pal voor het stadion ligt een rustig plein met een paar terrasjes en parkeren tegen de stadionmuur aan is geen enkel probleem. Probeer dat bij Ajax of Feyenoord maar eens te doen.

Tweekoppige adelaar

Dit AEK staat voor Atletiek Unie van Konstantinopel. De club is dan ook opgericht door Grieken die vanuit Constantinopel (Istanboel) tijdens de Grieks-Turkse oorlog hiernaartoe zijn gevlucht. Het embleem, de twee koppige adelaar, is ook aan Constantinopel verbonden, maar dan vanuit het Byzantijnse rijk.

Aan de façade van het stadion is duidelijk te zien dat ze een ode wilde brengen aan waar ze vandaan komen. De stijl met zandkleuren, egale muren en rechte hoeken doet me erg denken aan Ottomaanse/Turkse bouwstijlen. De tweekoppige adelaar is vertegenwoordigd in een enorms standbeeld op het plein voor de ingang. Het plein en het stadion grenzen direct aan de woonwijk, met een orthodoxe kerk als beginpunt. Dat maakt het beeld van het stadion erg vredig.

Artikel gaat verder onder de foto’s