Natuurlijk zijn er naast de stadions die ik bezocht tijdens mijn middag door Athene (in vier delen) nog drie noemenswaardige clubs/stadions in de hoofdstad van Griekenland: Olympiacos, Panathinaikos en Kalithea. Deze clubs bezocht ik al eens eerder, maar zijn ook zeker het bezoeken waard. En dan nog een wat vreemde eend in de bijt: Olympiacos Basketbal. Hoort eigenlijk niet in dit rijtje thuis, maar basketbal is wel de tweede sport van Griekenland.

Basketbal wordt in Griekenland net zo intens beleefd als het voetbal, met volle stadions, dus ik zal daar ook even over uitweiden.

Olympiacos – Georgios Karaiskákis stadium (33.500)

In mei 2022 was ik voor het eerst in Athene, samen met mijn vriendin. Als Olympiacos-supporter zag zij erop toe dat mijn eerste Griekse voetbalwedstrijd in haar stad zou zijn en aldus geschiedde. In die week stonden twee thuiswedstrijden gepland, tegen Panathinaikos en tegen PAOK. Beide absolute toppers, maar ik koos uiteraard voor de wedstrijd tegen de eeuwige rivaal, Panathinaikos. Als ik de kans had een van de meest beruchte derby’s van Europa te zien, grijp ik die meteen.

Zonder op te scheppen, was ik met bezoekjes aan de derby’s van Rome, Milaan, Berlijn en de Klassieker wel wat gewend, dus ik was heel benieuwd hoe het er hier in Griekenland aan toe zou gaan. We vertrokken vanuit het centrum van de stad met de bus richting havenstad Piraeus. Officieel is Piraeus een eigen stad, maar het grenst naadloos aan de rest van Athene. Het viel me al op dat er in de stad geen enkele voetbal/derby sfeer hing. Ik zag nergens clubkleuren. Mijn vriendin vertelde me dat dit komt omdat het simpelweg te gevaarlijk is. De haat zit zó diep dat je nooit weet wie je tegenkomt, dus mensen kiezen ervoor om in de stad geen clubkleuren te dragen.

Clubkleuren niet te bekennen

Ook bars en winkels doen dit zelden, uit vrees voor vernielingen. Begrijpelijk, maar het zorgt ervoor dat er niet echt een voetbalsfeer in de stad hangt ter opwarming voor een belangrijke dag voor een groot deel van voetbalminnend Athene. Ook in de bus richting het stadion droeg niemand clubkleuren. Pas toen we de bus uitstapten pal voor het stadion, trok iedereen zijn T-shirt uit, om te verwisselen voor een Olympiacos-shirt, die vaak was meegebracht in een tas. Zo bang zijn de fans dus voor ongeregeldheden, en dat terwijl er bij deze wedstrijd niet eens uitsupporters mogen komen.

Ik heb ook in Rome meegemaakt dat mensen pas een Lazio- of Roma-shirt aandeden pal voor de ingang. Uiteraard ben ik behoorlijk bewerkt als het om Olympiacos gaat, maar toch probeerde ik er met een open blik in te gaan. Olympiacos is de bekendste en succesvolste club van Griekenland en ook dit seizoen waren ze ten tijde van de wedstrijd al lang en breed kampioen. Het ging dus slechts om de eer.

Clubcultuur

Normaliter spreekt me dat niet zo aan, een club die het ene na het andere kampioenschap aan elkaar rijgt. Ik hou van clubs met gepassioneerde fans, die ook weten wat lijden is. Dat zit als supporter van Sparta en Hertha BSC denk ik in mijn bloed. Ik moet echter een dikke ‘maar’ vermelden. Wanneer de sfeer in het stadion goed is, de fans aanwezig, luidruchtig en duidelijk achter hun club staan, dan maak ik een uitzondering. Ik hou bijvoorbeeld erg van Paris Saint-Germain, het schoolvoorbeeld van een koopclub, die ieder jaar met twintig punten verschil kampioen wordt.

De fans zijn echter een van de meest beruchte van Europa en de clubcultuur is sinds het succes totaal niet veranderd. Hoe anders is dat bijvoorbeeld bij Real Madrid, waar een willekeurige wedstrijd aanvoelt als een vergadering op het gemeentekantoor.

Olympiacos

Maar goed, Olympiacos dus, Ik ben enorm enthousiast gemaakt voor deze club, dus ik heb heel veel zin om te zien of alle verhalen kloppen. Het stadion is erg mooi. Je ziet duidelijk dat het slecht één grote tribune rondom heeft in plaats van verschillende ringen, zoals in de meeste stadions met dezelfde capaciteit. Dat geeft het een indrukwekkend karakter. Ook de pilaren, die de dakconstructie ondersteunen, zijn fantastisch. In het felrood allemaal naast elkaar geven ze de indruk dat het stadion wordt omarmd door reusachtige rode armen. Dat geeft meteen een imposante indruk. Zoiets heb je ook in Dortmund, maar dan in het geel uiteraard.

In de fanshop koop ik een shirt met mijn naam in het Griekse alfabet erop geprint, altijd leuk. De sfeer rondom het stadion is erg gemoedelijk, geen enorme drukte, gezang of vuurwerk, maar mensen die gezellig met elkaar in de avondzon nog een biertje drinken en een souvlaki eten. Naar goed Grieks gebruik doen wij dat ook. Ook vanbinnen is het echt een mooi stadion. Het is opgeleverd in 2003 voor de Olympische Spelen van een jaar later en je kunt zien dat er echt een goede architect op is gezet. De meest moderne stadions zijn toch generiek, zoals dat van AEK, maar hier niet.

Geen tweede ring

Het feit dat er geen tweede ring is, maar gewoon één grote tribune, maakt dat het heel intiem en op elkaar gepakt oogt. Ook is een volle grote tribune veel imposanter dan twee kleine boven elkaar, denk maar aan de Gelbe Wand.

Vlak voor het begin van de wedstrijd krijg ik wat ik verwacht had. Een enorme zee van vuurwerk en gezang vanaf de kant van de harde kern, die de hele korte zijde van het stadion bestrijkt. In de passie van de mensen om mij heen, de harde kern en het vuurwerk zie ik toch echt dat deze wedstrijd veel betekent, ondanks het al gespeelde seizoen en de verwachting van winst.

We moeten even wachten tot de rookwolken zijn opgetrokken en dan kan het spektakel beginnen. Dat spektakel blijft echter uit aan de kant van Olympiacos. Na een uur spelen staan ze kansloos 0-2 achter. De 0-2 wordt gemaakt door Bart Schenkeveld (onder meer ex-Feyenoord, -Heracles en PEC Zwolle), die het nodig vindt provocerend met zijn handen achter zijn oren voor de Olympiacos-aanhang te gaan staan. Lijkt me een beetje overdreven voor iemand die meer met Feyenoord hoort te hebben dan met Panathinaikos, maar goed… De spelers lijken al met hun hoofd op vakantie te zijn en de sfeer is daardoor terneergeslagen. Wel leer ik deze avond meer Griekse scheldwoorden dan ik ooit had durven dromen.

Tribune in lichtelaaie

De fanatieke aanhang van Olympiacos vindt het ook wel mooi geweest en zet de complete tribune weer in lichterlaaie. Ook komt er vuurwerk op het veld, dus de wedstrijd wordt even stilgelegd. Dit noodsignaal lijkt gehoord te worden en na de onderbreking valt de 1-2. Nog één keer komt Olympiacos dichtbij, maar het lukt niet te scoren. Een striemend fluitconcert tot gevolg. Hoe gek het ook klinkt, ik kan dit enorm waarderen. Ondanks dat de club geen enkele winst meer kan behalen, merk je dat dit een wedstrijd op zich is. Iedereen (inclusief mijn vriendin) is zo teleurgesteld dat het hele kampioenschap ze gestolen kan worden, omdat de derby vandaag verloren is gegaan.

Dat is precies de passie die ik zoek bij voetbal, dus op de vraag of Olympiacos ondanks het vele succes een goede sfeer waarborgt, is het antwoord volmondig ja. De derby-ervaring is geslaagd, het enige jammere is dat er geen uitsupporters aanwezig zijn. Voor mij mist er dan toch iets altijd. Het vreselijke geluid van gejuich aan de andere kant bijvoorbeeld, wat toch onmisbaar is. Ik snap dat dat hier gewoonweg niet mogelijk is. Iedere wedstrijd zou gestaakt moeten worden. We trekken snel onze Olympiacos-shirts uit en nemen de bus terug.

Panathinaikos – Apostolos Nikolaidis Stadium (16000)

Dan de grote rivaal, die gisteren van Olympiacos won: Panathinaikos. Je zou deze club kunnen omschrijven als de meest Atheense club van alle eerdere beschreven clubs. Simpelweg omdat het stadion als enige midden in het stadscentrum ligt. De naam betekent ook iets van ‘van alle Atheners’. Je begrijpt dat ik hier alleen naartoe ben geweest. Het viel me van tevoren op dat een grote club als Panathinaikos een relatief klein stadion heeft. Er kunnen er net aan 16.000 in, mede omdat er gewoon geen geld is om een nieuw stadion te bouwen (in 2013 waren ze bijna failliet), maar het is toch vreemd dat dat over de jaren altijd zo is gebleven.

Wel is het erg oud en dat stemt me goedgemutst, want zoals je hebt kunnen lezen, hou ik erg van oude meuk. Ook hier ga ik met een open geest heen. Het stadion ligt in het centrum, aan een drukke doorgaande weg en in een dichtbevolkte woonwijk met het soort flats die ik al eerder heb besproken. Toch voelt dit drukker dan de rest en je hebt echt het idee dat je midden in de stad staat. Veel mensen, veel verkeer, een metrohalte en weinig ruimte. Een eerste blik op het stadion bevestigt het beeld wat ik van tevoren had: ouwe meuk.

Overwoekerd beton en gras tegen de muren

Het beton is overwoekerd en er groeit gras over de hekken en muren. Om het een beetje op te vrolijken, is een enorme elftalfoto uit, ik gok, de jaren zeventig over een groot deel van de voorgevel gezet, dat wat sfeer geeft. De hoofdtribune geeft dezelfde indruk. De betonnen muren zijn in zwaar verval en overal groeit gras en mos tegenaan. Ook de felgroene pilaren die het dak ondersteunen, lijken hun beste tijd te hebben gehad. Iedere muur is voorzien van een muurschildering uit vervlogen tijden. Onder de tribune is het een wirwar van bedrading, prikkeldraad en verroeste brandtrappen.

Er lopen zo veel elektriciteitsdraden door elkaar heen dat het een wonder is dat hier niet iedere dag de stroom uitvalt. Aan de overzijde groeit zelfs een boom de tribune in. De muurschilderingen rondom het stadion zijn absoluut mooi te noemen, maar ook deze bladderen af en geven meer een sfeer van vervlogen tijden. Ik overdrijf niet als ik zeg dat dit stadion in de slechtste staat verkeerd van alles wat ik tot nu toe heb gezien in Athene.

Normaal hou ik heel erg van oude vervallen stadions. Panionios en Egaleo vind ik geweldig. Maar dat zijn clubs met een verhaal, vergane glorie, waar nostalgie en melancholie van de muren afdruipt. Bij Panathinaikos niet. Dat is een club die nog altijd om de prijzen meedoet. Ja, ze hebben financiële problemen, maar zolang je jaarlijks om de prijzen blijft spelen, valt dat aanzienlijk mee, lijkt me. Desondanks hebben clubs met heel wat minder inkomsten mooier onderhouden (oude) stadions.

Op instorten

Dit stadion staat echt op instorten. Het is wel een beetje triest om te zien eigenlijk. Dit zou een van de grote drie Griekse clubs moeten zijn, de populairste van het land na Olympiacos, maar als je bij hun stadion komt, heb je het gevoel alsof je bij een derdeklasser komt, die in een ver verleden mocht proeven aan het hoogste niveau. Maar dat is het niet en dat is ook niet de sfeer die deze club verdient, om eerlijk te zijn. Ik hoop dat er snel geïnvesteerd wordt om dit stadion op te knappen, zonder het karakter te verliezen en Panathinaikos net als de grote rivalen in een fatsoenlijk onderkomen kan spelen.

Helaas is er geen mogelijkheid om het stadion van binnen te zien, alles zit potdicht. De binnenkant is, zoals ik het op foto’s zag, wel iets beter onderhouden dan de buitenkant en heeft twee grote tribunes aan de korte zijdes en twee lage aan de lange zijdes, die allen in elkaar overlopen. De binnenkant zal wel in orde moeten zijn om op het hoogste niveau hier te spelen. Het is absoluut het bezoek waard, maar het is verre van de glorie en grandeur die je zou verwachten van een club als Panathinaikos.

Kalithea FC

Op slechts een kwartiertje wandelen van onze Airbnb  in de wijk Koukaki, bevindt zich op twee kilometer van de Acropolis de club Kalithea FC. Een club die ik van tevoren niet kende. Omdat het zo dichtbij was, leek het me een leuk idee om even te gaan kijken. Ook een leuke manier om de stad, die ik voor het eerst bezocht, te verkennen. Ik had op Google Maps gezien dat er een soort uitkijkpunt is, waar je over het stadion kon uitkijken, dus daar besloot ik naartoe te navigeren. De route was voor de rest niet heel bijzonder, langs een van Athenes drukste verkeersaders.

De wijk die ik inliep, was ook heel gewoontjes. Kale flats, zonder al te veel opsmuk. Ik kwam bij een klein pleintje, waar een stel vage types rond een brommer stond te hangen. Ik begreep  meteen waarom ze hier stonden, door het hek had je misschien wel een van de mooiste uitzichten van Athene. Inderdaad, boven het stadion van Kalithea keek je uit over de stad richting de bergen. Je zag de zon prachtig ondergaan aan de horizon achter de heuvels. De foto die ik toen maakte, heb ik nog steeds als screensaver op mijn laptop staan, een fantastische plaat.

Grigoris Lamprakis Stadium (6300)

Ook het stadion an sich is bijzonder. De hoofdtribune is statig en er staat in de clubkleuren het woord kalithea op. Eén korte zijde heeft – daar hebben we hem weer – geen tribune. Maar het bijzondere aan dit stadion zijn de overzijde en de andere korte zijde. Die staan namelijk beide half in een rots. De overzijde heeft zelfs maar voor de helft een tribune, omdat de rots uitsteekt en zelf een beetje over de omringende sintelbaan hangt. Aan de korte zijde, waar ik dus als het ware boven sta, is wel geheel intact, maar in verouderde staat.

Ik verwacht niet dat hier nog wekelijks mensen op zitten. De helft van de stoeltjes mist en er liggen brokstukken van stoeltjes kriskras over de tribune. Zoals gezegd, gaat deze tribune als het ware over in de rots waar hij tegenaan helt. De begroeiing begint langzaam de tribune op te komen en samen met het feit dat deze tribune in de rots is gebeiteld, zou je kunnen zeggen dat je als fan van deze club één bent met de natuur.

Zonder grappen is dit wel een van de meest bijzondere stadion die Athene rijk is. Je moet ervan houden, maar ik ben iemand die dit enorm aanspreekt. Het is niet groot, het is asymmetrisch, het groeit half de natuur in, maar dat is nu juist wat het zo bijzonder maakt. Wie kan er nou zeggen dat het stadion van zijn of haar club aan twee kanten een rots in groeit? Dat is toch heel wat leuker dan spiksplinternieuw op een industrieterrein, zoals pakweg Fortuna Sittard.

Vergelijking met Rijeka

Het oude stadion van Rijeka in Kroatië had dit ook, dat één kant tegen een rots aan stond, op het strand zelfs. Dat was dan ook het eerste waar ik aan dacht bij het zien van dit stadion. Ik heb het stadion nu van boven gezien, maar zou het zeker niet erg vinden om het vanaf de hoofdtribune te zien tijdens een wedstrijd.

Het zicht op de rots voor je en die waar ik op stond, moet fantastisch zijn. Ik denk ook zeker dat er een aantal mensen zonder kaartje op dat pleintje zullen staan om de wedstrijd te volgen. Dit is nu echt wat je noemt een hidden gem. Vrijwel niemand kent het, niemand gaat het kennen, maar ik wil hier nu al een keer terug, al is het alleen al voor het uitzicht. Nog een grappig weetje over deze club is dat ze een jaar geleden volledig gerebrand zijn door hetzelfde designbureau dat dat ook voor Venezia heeft gedaan. De naam ging van G.S. Kalithea naar Athens Kalithea en het logo werd stijlvol en minimalistisch.

De shirts worden meer gepresenteerd als een modeartikel dan als een voetbalshirt, met bijbehorende prijs en webshop. Bij Venezia is het grandioos gelukt en ik hoop voor Kalithea dat het net zo’n succes wordt.

Olympiacos Basketball – Eirinis Kai Philias Stadium (11600)

Omdat basketbal in Griekenland net zo populair is als voetbal, is het beschrijven een bezoek aan deze sport ook op zijn plaats. Op moment dat je tegen een Griek zegt ‘We gaan naar Olympiacos’ zal zijn eerste vraag zijn: voetbal of basketbal? De stadions zitten vol en het wordt op dezelfde manier beleefd als voetbal. Voordat ik mijn vriendin kende, had ik nog nooit gehoord van het bestaan van professioneel basketbal in Europa, maar blijkbaar hebben we gewoon een behoorlijk prestigieuze competitie op ons continent: de Euroleague. Een soort equivalent van de Champions League in het voetbal.

Er doen vooral teams uit Zuid-Europa en de Balkan mee en ook veel clubs die ook vertegenwoordigd zijn in het voetbal, zoals Real Madrid, Barcelona, Olympiacos, Panathinaikos en Rode Ster. Ik ging naar de wedstrijd tussen Olympiacos en Rode Ster, twee teams die elkaar een warm hart toedragen, dus geweld zal ver weg zijn vandaag.

Vliegende schotel

Het stadion ligt recht tegenover het voetbalstadion in Piraeus, aan zee. Het is een bijzonder ontwerp, dat met een klein beetje fantasie iets weg heeft van een vliegende schotel. Grijs beton, maar erg mooi vormgegeven. Binnen blijkt dat je voor basketbalbegrippen iets verder van het veld zit dan normaal, dat komt omdat het ook nog gebruikt is voor hardlopen, concerten en volleybal. Het stadion lijkt net iets groter dan normaal bij een indoorhal.

De lange zijdes hebben twee ringen, de korte niet. Net als bij het voetbal heeft de harde kern, Gate 7, zijn eigen vak. Het zit aardig vol vanavond. Naarmate de wedstrijd vordert, wordt het publiek steeds fanatieker en word er fel op acties, scores en beslissingen van de scheidsrechter gereageerd. De harde kern lijkt dezelfde liederen in te zetten als bij het voetbal. Het blijft voor mij mooi om te zien dat je ook in andere omstandigheden net zo gepassioneerd kan zijn voor dezelfde club. Het geeft toch een extra dimensie aan het supporterschap. Meer wedstrijden, meer zien, meer om over te praten en in dit geval: meer derby’s en meer rivaliteit. Mocht je in Athene zijn, ga dan zeker ook naar een basketbalwedstrijd. Het biedt een heel nieuwe ervaring!