Staantribune heeft voor de verkiezing van Voetbalboek van het jaar 2018 vijftien titels geselecteerd, waarop je tot en met donderdag 21 maart hier kunt stemmen. Een van de genomineerde boeken is ‘De val van Oranje’, geschreven door Pieter Zwart. Een fragment:

“Het gaat niet goed met het Nederlands voetbal. We steken de loftrompet over onze tactische kennis, ondanks het missen van twee opeenvolgende eindtoernooien en de slechte prestaties van Eredivisieteams in Europa. We voeren bijzaken als kunstgras en de hoed van Memphis Depay aan als verklaringen voor het verval. We kijken naar wie iets zegt, in plaats van wat er gezegd wordt. We proberen de problemen op te lossen door te luisteren naar de mensen die erbij stonden toen het verval begon. We denken dat blijven doen wat je deed tot iets anders zal leiden dan krijgen wat je kreeg. We bestrijden de crisis met het rapport Winnaars van morgen waarin we aanbevelingen doen voor problemen die niet bestaan. De kamer van het Nederlandse voetbaldebat staat propvol olifanten.

En dit is mijn motivatie als voetbaljournalist: het benoemen van de olifanten in de ruimte. Dat begon tien jaar geleden op mijn vijftiende, toen ik met Thomas Boeschoten en Gino van Montfort de voetbalblog Catenaccio oprichtte. We hadden elkaar op dat moment één keer fysiek ontmoet en kenden elkaar eigenlijk van een forum over het computerspelletje Football Manager. Meer dan een probeersel van een paar eigenwijze pubers was Catenaccio in de eerste maanden niet. We schreven onbeholpen columns en opiniestukken waarin niemand geïnteresseerd was. Kleine succesjes volgden toen we langere artikelen gingen publiceren, met meer onderbouwing. Soms mooie verhalen uit de voetbalhistorie, vaker analyses over allerlei aspecten van het voetbalspel. Van organisatiestructuren tot financiële jaarrekeningen en van tactische uiteenzettingen tot statistieken: alle thema’s die door traditionele journalisten als niet-interessant werden gezien. Deze onderwerpen trokken juist lezers.

In diezelfde tijd gebeurde er ook iets vreselijks binnen ons Catenaccio-team. In oktober 2012 keerde Gino niet terug van een bezoek aan de kermis. Na een zoektocht van een dag werd zijn lichaam gevonden in een kanaal bij het plaatsje Beringe. Hoe hij daar terechtkwam? Wat eraan voorafging? We zullen het nooit weten. De politie kon slechts vaststellen dat het ging om een noodlottig ongeval. Gino was pas 23 jaar. Ik mis zijn scherpe geest, kritische feedback en creatieve pen nog steeds.

Hoewel de originele geest en kritische blik van Gino onvervangbaar is, neemt Nikos Overheul in de jaren die volgen zijn plek in het driemanschap over. Nikos probeert te begrijpen wat de teams van coaches als Pep Guardiola, Jorge Sampaoli en Marcelo Bielsa tactisch goed doen. Daarmee verschuift de focus van onze blog. Waar Gino de fijnzinnige pen had die nodig is om romantische voetbalverhalen op te schrijven, blinkt Nikos uit in analyses.

Op Twitter richten we onze pijlen op de analisten in de media. We proberen cijfers te zetten tegenover de meningen van prominenten op televisie. Wanneer Youri Mulder beweert dat Andrea Pirlo minder is gaan lopen, tonen we dat Pirlo in werkelijkheid meer meters aflegt dan iedere andere speler in de Champions League. Of wanneer toenmalig bondscoach Louis van Gaal verkondigt dat Nigel de Jong in een wedstrijd tegen Ajax te veel balverlies heeft geleden, presenteren wij de feiten: alle passes van De Jong in dat duel kwamen aan.

Aan diezelfde Van Gaal danken we het hoogtepunt van Catenaccio in de zomer van 2014. We maken tactische analyses van de tegenstanders van Oranje op het wk. Via het dan net gelanceerde Blendle binden we zo een grote groep betalende lezers aan ons. Daartoe blijkt ook de hoofdscout van Van Gaal te behoren. Hij vraagt ons of we onze analyses voor publicatie naar hem willen opsturen, zodat hij ze kan gebruiken in de wedstrijdvoorbereiding.

Een paar weken eerder heeft Van Gaal zijn wk-selectie bekendgemaakt. Hierbij verwijst hij naar een onderzoek waaruit blijkt dat bondscoaches vaak veel verdedigers selecteren, die dan geen minuut spelen. Daarvoor hadden wij al in een stuk uitgelegd waarom: doorgaans worden aanvallers en middenvelders gewisseld, omdat een trainer aanvallend iets wil forceren of een uitgeputte middenvelder moet vervangen omdat die enorme afstanden afleggen. Stel dat je zoals de meeste keuzeheren gaat voor een dubbele bezetting per positie, dan heb je een probleem als een van de twee spitsen geblesseerd raakt. Bij een achterstand ontbreken dan de opties om vanaf de bank extra stootkracht in te brengen. In de defensie is dit een stuk minder erg, redeneren wij: ‘Aanvaller Dirk Kuijt doet het ook vast niet onverdienstelijk als rechtsback.’

Mogelijk kreeg Van Gaal ons stuk onder ogen. In elk geval selecteerde hij minder verdedigers dan gebruikelijk, benutte Kuijt als vleugelverdediger, zette tijdens het wk al zijn 23 selectiespelers in en pakte het brons. Onze mazzel is dat we meeliften op zijn succes. Het is geen hogere wiskunde om de reddingspercentages bij penalty’s van Jasper Cillessen en Tim Krul op Twitter te zetten. Effect krijgt zo’n bericht pas als Van Gaal vlak daarna besluit Cillessen van het veld te halen en Krul uitgroeit tot de held van de strafschoppenserie. Het zijn gebeurtenissen die typerend zijn voor een zomer waarin een analytische benadering van het voetbalspel meer mainstream wordt.

Maar hierin zijn andere Europese voetballanden veel verder. Tactische analyses, aandacht voor statistieken, inzichten op basis van wetenschappelijk onderzoek – het is daar gemeengoed in de media en op het trainingsveld. Ondertussen blijven wij achter. De prestaties van Oranje en de Nederlandse clubs maken dat kristalhelder. Daarom is het hoog tijd voor verandering. Dit boek probeert in een elftal hoofdstukken uit te zoeken wat er mis is gegaan en wat er moet gebeuren zodat we in de toekomst weer mee kunnen spelen. En bovenal: kunnen winnen.”

Stem tot en met donderdag 21 maart hier op je favoriete voetbalboek van 2018! (NB: Vergeet niet je stem definitief te maken via de link in de bevestigingsmail die je krijgt na het stemmen!)

De uitslag wordt bekendgemaakt op zaterdag 23 maart van 14.00 tot 15.30 uur bij boekhandel De Vries-Van Stockum, Spui 40 in Den Haag. Er zijn onder meer interviews met de schrijvers. Ook zullen enkele auteurs voordragen en uiteraard is er gelegenheid tot signeren. Toegang is gratis, iedereen is welkom (vooraf aanmelden niet nodig)!