Staantribune-redacteur Joris van de Wier reisde de afgelopen twee jaar langs de negen slechtste voetballanden van Europa. Het resultaat kun je lezen in Pot 6 – Op bezoek bij de voetbaldwergen van Europa. Zo bezocht Joris onder meer Kazachstan. Een voorproefje:

Kazachstan probeert al jarenlang op verschillende manieren aan te haken. Een van de manieren was om buitenlandse coaches aan te stellen. In 2006 kwam de Nederlander Arno Pijpers, die twee jaar later werd opgevolgd door Bernd Storck. Toen de Duitser ook geen succes behaalde moest de Tsjech Miroslav Beránek het doen. Dat werd ook niets, want als coach ben je uiteindelijk toch afhankelijk van je materiaal. Een ander pad dat werd gevolgd was om Duitsers met roots in Kazachstan te benaderen voor het nationale elftal te spelen. De eerste was Peter Neustädter. Een bekende naam, want zijn zoon Roman Neustädter heeft voor Borussia Monchengladbach en Schalke 04 gespeeld. Roman koos echter niet voor Kazachstan maar voor Die Mannschaft. Na twee vriendschappelijk duels maakte hij de overstap naar Rusland, ook al wilde Kazachstan hem heel graag selecteren.

Peter Neustädter is niet de enige voetballer met een Duitse naam die voor Kazachstan is uitgekomen. Ook Heinrich Schmidtgal, Konstanin Engel en Alexander Merkel trokken het lichtblauwe shirt aan. De overeenkomst tussen deze drie spelers is dat ze allemaal in Kazachstan geboren zijn, maar al op jonge leeftijd naar Duitsland vertrokken. Hun voetbalopleiding kregen ze dus daar. Alexander Merkel was een supertalent. Hij vertrok al op z’n achttiende van VfB Stuttgart naar AC Milan en debuteerde daar niet veel later. Merkel kwam uit voor alle jeugdelftallen van de Duitsers maar toen zijn carrière in het slop raakte, koos hij voor Kazachstan. Schmidtgal en Engel zijn nooit bijzondere spelers geweest, dus voor hen was Die Mannschaft geen haalbare optie en grepen zij de kans om voor Kazachstan uit te komen met beide handen aan.

Maar hoe kwamen al die Duitsers in Kazachstan terecht? Dat ligt aan twee mensen: Catherina de Grote en Josef Stalin. Die eerste werd in 1762 tsarina van Rusland, destijds een gigantisch land met relatief weinig inwoners. Daarom wilde zij mensen lokken. Catherina was van oorsprong een Duitse prinses en riep daarom Duitsers op om naar Rusland te komen. De voorwaarden waren heel gunstig voor mensen die wilden emigreren. De Duitsers kregen een grote lap grond bij de Wolga, mochten hun geloof blijven belijden en werden vrijgesteld van dienstplicht in het Russische leger. Dat sprak veel Duitsers wel aan en massaal trokken zij naar Rusland. Voor Catherina de Grote was het fijn dat het zuiden van haar land, dat tegen het Ottomaanse rijk aan lag, nu ook bewoond werd en de immigranten, die Wolga-Duitsers werden genoemd, zorgden voor innovatieve landbouwmethoden waardoor er veel meer kon worden geproduceerd. De nieuwkomers en de oorspronkelijke Russische bewoners gedoogden elkaar, maar over het algemeen was er niet ontzettend veel contact. De Duitsers bleven Duits spreken, het protestantse geloof aanhangen en er werd vooral in eigen kring getrouwd.

Aan het eind van de negentiende eeuw had de Russische tsaar veel militairen nodig. Hij trok daarom het privilege in dat Wolga-Duitsers niet in het leger hoefden te dienen. Dat was vooral een probleem voor de pacifistische Mennonieten. Zij vertrokken massaal richting de Verenigde Staten, met name naar Kansas en Noord- en Zuid-Dakota. Een bekende afstammeling van deze Mennonistische Wolga-Duitsers is Henry John Deutschendorf jr. oftewel John Denver. Ook Randy Meisner, die onder andere bassist was van The Eagles, stamt af van deze groep immigranten. Zelfs in de Verenigde Staten bleven zij lange tijd Duits spreken en ze hadden zelfs hun eigen krant: Der Staats Anzeiger. Met zo’n naam is het geen wonder dat de krant de Tweede Wereldoorlog niet overleefde.

De grootste groep Wolga-Duitsers bleef gewoon in Rusland wonen en vocht in de Eerste Wereldoorlog tegen hun voormalige landgenoten. Nadat de Bolsjewieken de Russische Burgeroorlog hadden gewonnen, werd het Russische Rijk de Sovjet-Unie. Dat land werd onderverdeeld in verschillende republieken. Een ervan was Kazachstan, maar ook de Wolga-Duitsers kregen een eigen republiek: Der Autonome Sozialistische Sowjetrepublik der Wolgadeutschen. In het wapen stond de naam behalve in het Russisch ook in het Duits geschreven. Nadat de nazi’s in 1941 de Sovjet-Unie binnenvielen liet Stalin alle Wolga-Duitsers oppakken. Hij vertrouwde ze namelijk voor geen cent en wilde hen zo ver mogelijk achter de Oeral hebben. De Wolga-Duitsers moesten honderden kilometers lopen en werden uiteindelijk in Kazachstan gedumpt. Bijna een derde van hen was onderweg overleden door de slechte omstandigheden, honger of totale uitputting.

Na de oorlog waren er nog zo’n miljoen Wolga-Duitsers in leven, maar Stalin beval ze om in Kazachstan te blijven. De Duitsers werden daar gediscrimineerd en uitgescholden voor nazi’s, zelfs decennia na de oorlog. Op het moment dat de Sovjet-Unie uiteenviel namen velen dan ook het aanbod van de Duitse regering om asiel te krijgen in Duitsland met beide handen aan. Het probleem was alleen dat veel Wolga-Duitsers geen Duits meer spraken omdat die taal verboden was door Stalin. Het integreren in de Duitse samenleving ging daarom erg moeizaam en sommigen zijn zelfs teruggekeerd. Vandaag de dag wonen er zo’n 200.000 Wolga-Duitsers in Kazachstan en in paspoorten staat nog altijd of je Kazach, Rus of Duitser bent.

Staantribune-redacteur Joris van de Wier reisde de afgelopen twee jaar langs de negen slechtste voetballanden van Europa. Het resultaat kun je lezen in Pot 6 – Op bezoek bij de voetbaldwergen van Europa