Staantribune-redacteur Joris van de Wier reisde de afgelopen twee jaar langs de negen slechtste voetballanden van Europa. Het resultaat kun je lezen in Pot 6 – Op bezoek bij de voetbaldwergen van Europa. Zo bezocht Joris onder meer Georgië. Een voorproefje:

Gori is een weinig bijzonder plaatsje in het noorden van Georgië. Er staat een ruïne van een fort uit de dertiende eeuw en dat was het eeuwenlang wel zo’n beetje qua attracties, totdat in 1878 ene Joseb Jughashvili werd geboren in het stadje. Deze zoon van een schoenmakersknecht veranderde zijn naam in Stalin, werd revolutionair, leider van de Sovjet-Unie en zelf nu, decennia na zijn dood, draait alles in Gori nog om deze dictator. Zelfs bij Dila Gori, de lokale voetbalclub. Die is namelijk vernoemd naar een gedicht van Stalin.

Voor een vrij nietszeggende plaats trekt Gori ontzettend veel toeristen en allemaal komen ze voor één ding: het Stalin-museum. Dat staat middenin Gori en is een bombastisch gebouw. Voor dat museum staat een klein huisje waar een soort sarcofaag overheen is gezet. Het is de woning waarin Stalin is geboren en opgegroeid. Naar goede communistische traditie moest het laten zien dat Stalin van eenvoudige komaf was. Alle huizen die er ooit omheen stonden, zijn gesloopt om plaats te maken voor de sarcofaag, het museum en een veredelde snelweg door het centrum. Dat is de Stalinstraat en voor het museum staat een groot standbeeld van de bekendste zoon van Gori. Hij lacht daar vriendelijk, waarschijnlijk omdat hij net wat dissidenten naar de goelags heeft gestuurd.

Nu ik in Georgië ben, moet ik Gori en het Stalin-museum natuurlijk bezoeken. Ik heb mazzel, want de Georgische voetbalbond heeft het hele speelschema omgegooid. Dila Gori zou eerst niet thuisspelen tijdens mijn verblijf in het land, maar ineens staat een wedstrijd tegen Kolkheti op het programma. Ik klaag natuurlijk niet en boek een tripje naar Gori. In de stad is een Intourist, de befaamde Sovjet-hotelketen, en die ligt aan de Stalinstraat. Perfect. Eenmaal binnen overtreft het mijn verwachtingen. Ik ben terug in 1975. Het enige minpunt: het personeel is heel aardig. Ik hoopte namelijk als een hond behandeld te worden, want zo hoort het eigenlijk in dit soort hotels. Mijn kamer is gelukkig wel heel matig met gedateerde meubels, behang en aankleding. Zelfs het beddengoed lijkt nog uit de jaren zeventig te stammen. Er ligt een vies-bruine deken over mijn bed met pluisjes waar je al jeuk van krijgt als je ernaar kijkt. Het bed is ook keihard. Een stalen plaat ligt zachter. Als ik uit mijn raam kijk, zie ik het huis van Stalin. Ik voel mij een bevoorrecht mens.Het is tijd om het museum eens te bezoeken. Eigenlijk is museum een groot woord, want het is meer een eerbetoon aan Stalin. Overal hangen portretten van hem en hoe heldhaftig Jughashvili wel niet was. Dat de Sovjets tot 1941 samenwerkten met de nazi’s vind je nergens terug. Net zoals mannen als Trotski, Yezhov en Beria ook op geen enkele foto te vinden zijn. De vreemdste kamer is er eentje waar het doodsmasker van Stalin te zien is. Het lijkt bijna een soort tempel. Daarnaast is een ruimte waar alle geschenken die Stalin heeft gekregen te zien zijn. Onder andere klompjes van de toenmalige Nederlandse communistische partij CPN en een kitscherige, opgezette vogel voor Giuseppe Stalin van Italiaanse communistische vrouwen. In een vitrine staat een vaas met de naam Dila met daarop een jonge Stalin. De dictator schreef namelijk in zijn tienerjaren gedichten en Dila beschouwde hij als zijn beste gedicht.

The pinkish bud has opened,
Rushing to the pale-blue violet
And, stirred by a light breeze,
the lily of the valley has bent over the grass

Zelf ben ik een simpele provinciaal dus ik zie niet precies wat er zo goed is aan dit gedicht, maar kenners vinden het heel sterk. Dila betekent ‘ochtend’ in het Russisch. Stalin schreef het in Gori terwijl hij door de natuur rondom de stad wandelde. Toen in 1949 een aantal jongens een voetbalclub begon, besloten ze die ter ere van hun beroemde stadsgenoot Dila Gori te noemen. Stalin zelf had weinig met voetbal en heeft nooit een wedstrijd van de club gevinckt.

Nadat de dictator in 1953 stierf, volgde Nikita Chroesjtsjov hem op. Die leidde tot de destalinisatie van de Sovjet-Unie. Het lijk van Stalin werd herbegraven op een minder prominente plek en overal werden verwijzingen naar de dictator verwijderd. Standbeelden gingen plat, plaatsnamen gewijzigd en zelfs zijn naam als auteur bij het gedicht Dila (dat in alle Sovjet-schoolboeken stond) werd verwijderd. Alleen in Gori bleef de Stalin-cultus bestaan. Het is vandaag de dag een van de weinige plekken waar nog standbeelden van Stalin te vinden zijn en de naam van de lokale voetbalclub is nooit gewijzigd.Dila Gori was jarenlang een onbeduidende club die in de lagere divisies van de Sovjet-Unie speelde. Sinds Georgië onafhankelijk is, speelt het meestal op het hoogste niveau. In 2012 won Dila Gori de Georgische beker en in 2015 werd de eerste landstitel gewonnen. De club speelt de laatste jaren vaak in Europa en in de zomer van 2017 is het Tengiz Burjanadzestadion flink opgeknapt vanwege het EK Onder 19 dat in Georgië werd gehouden. Ik merk dat het toernooi flink indruk heeft gemaakt, want als ik in Gori aankom, zie ik nog overal posters van dat toernooi hangen. Rondom het stadion ligt een pretpark, maar dat heeft z’n beste tijd wel gehad. Veel attracties zijn verroest of vallen uit elkaar. Er is zelfs een kerkhof voor botsauto’s. Het lijkt wel op Tsjernobyl. Het is heerlijk om hier rond te lopen. Op de vele bankjes zitten mensen wat te relaxen. Duiven worden gevoerd en sigaretten opgerookt. In het park staat een standbeeld van Stalin die fier naar een van de lichtmasten van het stadion kijkt.

Ik heb ’s avonds bij de wedstrijd afgesproken met Giorgi Biganashvili. Hij is de mediaman van Dila Gori en heeft mij uitgenodigd voor deze degradatiekraker. Er zitten zo’n tweeduizend toeschouwers, het stadion is niet uitverkocht. Dat is niet altijd zo. Biganashvili: “Als wij tegen Dinamo Tbilisi spelen, is het stadion altijd vol. Maakt niet uit waar wij staan op de ranglijst. Dinamo is nog altijd de grootste club van Georgië, ondanks dat het eigenlijk niet zo heel veel meer voorstelt. Als zij thuisspelen, zit er een paar honderd man in dat gigantische stadion. Hier zitten er veel meer. In Gori is weinig te doen, dus mensen hechten zich erg aan de club. Voetbal leeft hier daarom veel meer. De bond laat ook vaak jeugdinterlands hier spelen, omdat het publiek fanatieker is dan in Tbilisi.”

Ik vraag aan Biganashvili of Gori in zijn ogen dé voetbalstad van Georgië is. Hij denkt even na en zegt dan: “Nee, dat is Kutaisi. Daar is voetbal de eerste levensbehoefte. Eigenlijk zou Georgië daar alle interlands moeten spelen, dan zouden we het veel beter doen, maar het ligt iets te ver van Tbilisi. Het publiek is bloedfanatiek daar in Kutaisi. In Tbilisi zit alleen bioscooppubliek dat vermaakt wil worden. Na Kutaisi denk ik dat Gori de fanatiekste voetbalstad is. Al moet je Batumi ook niet uitvlakken. Dan heb je de drie grootste voetbalsteden van het land wel gehad. Hier in Gori is rugby trouwens ook heel populair. Dat spelen ze iets verderop naast de rivier. De club is landskampioen van Georgië en als wij op hetzelfde moment spelen, merk je dat meteen aan de toeschouwersaantallen. Voetbal is nog steeds de belangrijkste sport in dit land, maar hoe meer successen er in het rugby worden behaald, hoe dichterbij die sport gaat komen.”Als ik de opstellingen bekijk, valt het mij op dat er relatief weinig Georgiërs meespelen. Vreemd, Georgië is toch een land met een rijke voetbaltraditie. Ik vraag aan Biganashvili waar die enorme hoeveelheid buitenlanders vandaan komt. “De salarissen zijn hier relatief hoog en dat trekt voetballers uit alle windstreken aan. Er zit wel een maximum aan het aantal buitenlanders dat je onder contract mag hebben. Het zijn er zeven per club, maar zoals je ziet zijn dat ook allemaal basisspelers. De bond is nu bezig met een vierjarenplan om meer Georgisch talent op te leiden. Er wordt veel meer geïnvesteerd in voetbalscholen en jeugdopleidingen. Het eerste jaar is net voorbij, maar ik denk dat je uiteindelijk wel meer Georgiërs in de basis van de clubs gaat zien. Dat wil het publiek ook. Als er iemand uit Gori in de basis staat, wordt die altijd harder toegejuicht dan iemand van buitenaf. Mensen hier zijn heel trots op lokale jongens, dat merk je ook met Stalin, die hier nog altijd geliefd is ondanks zijn niet helemaal zuivere verleden.”

Die populariteit wil ik checken en dus ga ik de tribune op. De jongeren staan neutraal tegenover Stalin. Ze vinden het mooi dat hij in Gori is geboren, maar met het communisme en Stalin als persoon hebben ze minder. Wel zouden ze fel tegenstander zijn als de club het prefix Dila zou veranderen. Dat hoort bij hun club. Bij de oudere garde is Stalin een stuk populairder. Ene Zurab vindt dat Stalin onterecht gedemoniseerd wordt in het Westen. “Zonder Stalin spraken jullie in het Westen nu Duits. Hij was misschien niet de makkelijkste man, maar heeft van de Sovjet-Unie een wereldmacht gemaakt. De machtigste Georgiër ooit en die kwam hier uit Gori. Dat maakte wel indruk toen ik jong was. Ik vind het daarom een prachtig eerbetoon dat onze club is vernoemd naar een gedicht van hem.” Dila Gori wint ondertussen met 1-0 en zet een belangrijke stap richting handhaving.

Staantribune-redacteur Joris van de Wier reisde de afgelopen twee jaar langs de negen slechtste voetballanden van Europa. Het resultaat kun je lezen in Pot 6 – Op bezoek bij de voetbaldwergen van Europa