Dit verhaal is afkomstig uit Staantribune #2, na te bestellen in de Staantribune Webshop!

Jarenlang was Lodz met zijn bloeiende textielindustrie de tweede stad van Polen, en de twee clubs, LKS Lodz en Widzew Lodz – die elkaar vanavond 19.10 uur weer ontmoeten – hoorden tot de elite van het Poolse voetbal. Maar zoals de glorie van de stad is vergaan, zo zijn ook de voetbalsuccessen ver weg. In 2013 ging LKS, de eerbiedwaardige nestor van het Poolse voetbal, failliet. Voormalig topclub Widzew, lange tijd zelfs de laatste Poolse club die de groepsfase van de Champions League heeft bereikt, onderging een paar jaar later hetzelfde lot. De hoop is nu dat de sterke supporterscultuur de heropgerichte clubs die symbool staan voor de teloorgang van een hele stad, op den duur weer op de voetbalkaart kan zetten.

Met een zwierige zwaai van de pastoor vliegen de druppels van de zegeningsstaf tegen de muur van de nieuwe tribune van het Stadion Miejski. Althans, vooralsnog is het de enige tribune, want de rest van het stadion in Lodz, met 700.000 inwoners inmiddels de derde stad van Polen, moet nog worden gebouwd. Rijkelijk laat, want de club die het moet betrekken, LKS Lodz, is vier jaar geleden ter ziele gegaan. De club maakte een doorstart als Lodzki Klub Sportow. Maar dat LKS voor de opening van de nieuwe tribune tegen Pogon Lwow spart, is geen toeval. Net als LKS behoort ook Pogon Lwow tot de oorspronkelijke oprichters van de hoogste Poolse voetbaldivisie.

Lodz
Tweevoudig kampioen LKS behoort dus tot de elite van de Poolse voetbalhistorie en is onlosmakelijk verbonden met de stad. Het verklaart ook dat de tribune met zesduizend plaatsen tijdens een vriendschappelijke pot van een semiprofessionele derdeklasser volledig bezet is, met een scanderende harde kern die zich luidruchtig laat gelden op het ritme van een trommel. De boodschap is duidelijk: stond er nu een volledig stadion, dan was ook dit tot de nok toe gevuld.

“LKS was hier altijd en speelde steeds op hoog niveau”, zegt supporter Arek Gawron (44). Ook bescheiden successen worden gekoesterd. Trots laat Gawron zijn collectie clubbroches zien. Eentje is een combinatie van de logo’s van LKS en Manchester United. “In de voorronde van de Champions League in 1998 speelde LKS tegen latere winnaar Manchester United. Thuis werd het 0-0, uit verloren ze met 2-0. De rest van het seizoen zou United al zijn Europese uitwedstrijden winnen.”

Lodz
Maar door financieel wanbeleid, corruptie en domme pech is de club in 2013 failliet gegaan. Het heropgerichte LKS werd teruggezet naar de IV Liga “Het zat er allang aan te komen”, zegt Gawron. “Het voetbal was in de communistische tijd niet bepaald schoon, en LKS profiteerde van partijbonzen die de club een hand boven het hoofd hielden. Na de val van het communisme moesten de clubs het zelf rooien. De clubleiding was van de oude stempel en kon het allemaal niet bolwerken.”

LKS is de oudste, maar niet eens de bekendste club uit de textielstad. Nog steeds is de stad Lodz strikt verdeeld in twee voetbalkampen. In het westen overheerst de wit-rode graffiti en het logo van LKS, een stilering van de letters over elkaar heen. Maar het oosten van de stad wordt overheerst door het eveneens wit-rode zeilembleem van Widzew Lodz. Vier seizoenen geleden speelde Widzew nog in de hoogste afdeling van het Poolse profvoetbal, maar sinds de zomer van 2015 is ook deze club ten onder gegaan. Dit seizoen moest het heropgerichte Widzew het moeten rooien in de III Liga, dezelfde divisie als aartsrivaal LKS. Widzew staat derde met 58 punten, maar LKS staat met 62 punten gedeeld bovenaan het vierde Poolse niveau. Het maakt de derby van vanavond gelijk een heel stuk spannender.Lodz
Maar het vierde Poolse niveau is niet bepaald hoog. Pijlijk voor de Widzew-fans. Want waar LKS het beste te vergelijken is met Sparta Rotterdam, is Widzew meer een soort Feyenoord. In de jaren zeventig, tachtig en negentig was Widzew een absolute topclub in Polen, die met Gornik Zabrze, Lech Poznan en Legia Warschau de dienst uitmaakte in de Poolse Ekstraklasa. Vooral de Europese successen heeft Widzew fans uit heel Polen opgeleverd.

“Op mijn vierde heeft mijn vader me voor het eerst naar een wedstrijd van Widzew meegenomen”, vertelt Marcin Klimaszewski, Widzew-supporter en kenner van de clubhistorie. “Op dat moment was LKS de bekendere club, maar mijn vader koos voor Widzew omdat daar de spelers terechtkwamen die bij LKS te licht zijn bevonden. En die spelers wisten van de III naar de II liga te promoveren en vervolgens naar de hoogste afdeling. Het is dankzij hen dat Widzew werd wat het werd: ambitieus, met spelers die tot het einde toe vechten. Dat sprak heel veel mensen in de stad aan die dagelijks voor hun bestaan moesten knokken.”

Succes
Vanaf begin jaren tachtig kwam het succes, met Boniek, de Poolse superster die naar Juventus zou gaan, en Wlodzimierz Smolarek, de in 2012 overleden Feyenoord-icoon. In de jaren tachtig en negentig deed Widzew altijd bovenin mee, op één seizoen na waarin de club verrassend degradeerde en sleepte de club vier landstitels in de wacht; in 1996 zelfs zonder maar één wedstrijd te verliezen.
Maar Widzew wordt in Polen vooral herinnerd om het seizoen 1996-1997. De club wist zich ten koste van het Deense Brøndby te kwalificeren voor de groepsfase van de Champions League, iets waar jarenlang erna geen enkele andere club uit Polen in slaagde.

Maar vlak na dat seizoen ging het bergafwaarts. Widzew bleek zich flink in de schulden te hebben gestoken en kreeg geen hulp van buiten. Het was een kwestie van tijd dat de club wederom zou degraderen, wat ook gebeurde in 2004. Widzew zou opnieuw terugkeren, maar zo bleek, op de rug van omkoping en matchfixing, waarvoor de club in 2007 zou worden gestraft.

Vernederend
Vooral het seizoen 2013-2014 was vernederend. Het stadion was al gesloopt, maar afspraken met de autoriteiten liepen spaak, waardoor Widzew lang geen thuiswedstrijden kon spelen. Mede door een serie reglementaire nederlagen eindigde Widzew troosteloos onderaan in de I Liga, het tweede niveau. “Als je vanaf je vierde naar wedstrijden gaat, dan blijft je hart ook bij die club, wat er ook gebeurt”, verzucht Klimaszewski. “Maar veel fans blijven weg en hun kinderen en kennissen nemen ze ook niet meer mee om hen aan de club te binden.” Maar volgens Klimaszewski zijn de financiële problemen ook de Poolse supporterscultuur aan te rekenen. “Alleen plaatselijke ondernemers willen sponsor zijn, omdat Poolse voetbalfans heftig reageren wanneer een bedrijf geld stopt in een rivaal”, zegt Klimaszewski. “Zelf werkte ik voor ERA, een mobiele operator die sindsdien is overgenomen door T-Mobile. Toen ERA in 2005 shirtsponsor werd van Slask Wroclaw, kregen we in de rest van het land te maken met massale abonnementsopzeggingen.”
Het lot van LKS en Widzew loopt parallel met de stad Lodz, ooit de parel van de Europese textielindustrie. Na de val van het communisme kwamen massaontslagen. De weverijen, waar zowel de mannen als de vrouwen werkten, vielen om en hele gezinnen kwamen in één klap zonder inkomen. In de jaren tachtig telde de stad nog 900.000 inwoners, nu nog maar 700.000. De inwoners zijn en masse vertrokken en Lodz is de snelst vergrijzende grote stad in Polen. Tot 2050, zo schat het Poolse statistiekenbureau GUS, verliest Lodz nog eens 200.000 inwoners.

Lodz heeft in de rest van Polen een reputatie van armoede, alcoholisme en teloorgang, volgens Klimaszewski een beeld dat bewust in stand wordt gehouden door politici uit andere steden. “Vanaf 2000 trapt men deze stad naar beneden en zijn heel veel mensen uit Lodz vertrokken”, zegt Klimaszewski. “In de jaren tachtig was het niet alleen het voetbal dat succesvol was hier, maar ook basketbal, handbal en hockey die kampioenschappen in de wacht sleepten.”

Stadions
Voor zowel Gawron als Klimaszewski gaat het stadsbestuur van Lodz niet vrijuit. Vooral de bouw van een indoorhal, de Atlas Arena, is de voetbalfans een doorn in het oog is. Jarenlang zijn LKS en Widzew nieuwe stadions in het vooruitzicht gesteld. Terwijl Polen met het oog op het EK in 2012 nieuwe stadions bouwde, moesten LKS en Widzew het doen met het oude Stadion Miejski (LKS – 12.000 zitplaatsen) en het Sobolewski-stadion (Widzew – 10.500). De supporters nemen het de stad kwalijk dat de bouw pas is begonnen nadat beide clubs kopje onder zijn gegaan. “Waar is ons stadion?” scandeerde de harde kern van LKS toen de burgemeester van Lodz het woord nam tijdens de opening van de nieuwe tribune.

Gawron: “Het stadion van LKS was onvergelijkbaar met wat je in het westen hebt. Het was beton op beton en verlepte houten bankjes in plaats van stoeltjes.” Het enige mooie was de klassieke stadionklok van Zwitserse makelij, een prijs ooit uitgereikt door de liga voor de beste supporters. “De stad Lodz geeft hoe dan ook weinig uit aan sport”, zegt Gawron. “Terwijl plaatsen als Kielce, Wroclaw en Chorzow 4 of 5 miljoen zloty (1 tot 1,25 miljoen euro – red.) uitgeven aan voetbal, kreeg zelfs Widzew slechts 500.000 zloty, terwijl ze in de Ekstraklasa speelden. Natuurlijk komen clubs dan in de problemen.”Lodz

Klimaszewski beaamt dat ook het net iets minder ouderwetse Widzew-stadion al jaren geleden had moeten worden vervangen. “De Atlas Arena kostte 350 miljoen zloty. Was dat geld in een nieuw stadion voor LKS gegaan, en dat zeg ik als Widzew-supporter, dan was die club ook niet kopje onder gegaan en dan had Widzew ook eerder een nieuw stadion kunnen krijgen.” Eén stadion voor de twee clubs lijkt hoe dan ook geen optie. Ondanks dat Gawron en Klimaszewski goede vrienden van elkaar zijn, is de rivaliteit tussen LKS en Widzew enorm en heeft het zijn diepdonkere randjes.

Supportersgeweld blijft in Polen, ook in Lodz, een groot probleem. Daar zijn de autoriteiten volgens Gawron medeschuldig aan. “Het is in Polen heel rot om een uitsupporter te zijn, vooral in de lagere divisies”, zegt hij. “De politie handelt volstrekt arbitrair. Een paar seizoenen terug wilde een groep LKS-supporters meejuichen bij het bevriende Zawisza Bydgoszcz dat toen thuis tegen Widzew speelde. De bussen werden, zonder aanleiding, aan de kant gezet door de politie en mochten niet verder rijden. Ze gingen te voet verder, om aan het begin van de tweede helft aan te komen bij het stadion. Daar werden ze, wederom door de politie en ondanks geldige kaartjes, geweigerd.”

Lodz
Ondertussen heeft het stadsbestuur besloten dat de teloorgang niet langer door kan gaan. De laatste jaren is de grauwe stad één grote bouwput van stadsvernieuwing en verhipstering. Naast bouwvallige, maar monumentale stenen panden worden moderne kantoorgebouwen neergezet. Daarom ook gaat de stad alsnog twee stadions bouwen, ironisch genoeg nadat de beide clubs ten onder zijn gegaan. Het nieuwe Stadion Miejski moet uiteindelijk 16.500 plaatsen hebben, terwijl Widzew uit mag kijken naar een stadion met 18.000 zitplaatsen. Met de nieuwe stadions en zich beroepend op de historie, zoals bij de wedstrijd LKS-Pogon Lwow, hoopt het stadsbestuur supporters weer terug te laten keren naar hún club. Er zit alleen een adder onder het gras: zoals Widzew in de jaren zeventig bewees, komen supporters vooral af op succes. En dat succes lijkt nog ver weg.

Tekst: Michiel van Blommestein
Foto’s: Thijs Brouwers

Dit verhaal is afkomstig uit Staantribune #2, na te bestellen in de Staantribune Webshop!