Ard Sluis bewandelt een merkwaardige trainerscarrière. De 52-jarige Fries ging als coach aan de slag bij het Nigeriaanse Vermard Africa FC uit Enegu. Staantribune sprak met de oefenmeester uit Sneek.

Hoe kwam je in Nigeria terecht?
“Dat ging eigenlijk heel toevallig. Ik leefde al negentien jaar in de Verenigde Staten, in Indianapolis en Zuid-Californië en daarvoor woonde ik in het Zwarte Woud in Duitsland en in Engeland. In de Verenigde Staten heb ik veel clubs gecoacht, waaronder San Diego Flash. In 2013 heb ik er ook mede zelf een club opgericht: Temecula FC, een profclub. Toen ik bij Temecula FC zat, benaderde een onbekende Nigeriaanse spelersmakelaar mij met de vraag of er twee Nigeriaanse spelers bij ons op proef konden komen. Ik gaf aan dat dat mogelijk was, maar het bleek een voorbode van wat ik nog niet wist. Die spelers werden gewoon op een vliegtuig gezet, zonder financiële middelen. Dus heb ik ze zes maanden bij mij in huis gehad. Heel leuke jongens hoor, ik heb een goede band met ze opgebouwd. Ze droomden ervan om in de MLS te voetballen en wilden Temecula FC als springplank gebruiken. Dat is er helaas nooit van gekomen. Een van de spelers, Joseph, ging terug naar Nigeria en benaderde mij ongeveer twee jaar geleden met de vraag of ik Warri Wolves, een Nigeriaanse eredivisieclub wilde trainen. Die zomer was net het WK Onder 17 in Chili en die was in Amerika live op televisie te volgen. Daar zag ik een enorm sterk Nigeria alle landen overdonderen in kracht, met een bruisende speelstijl, passie en plezier. Nederland was niet eens gekwalificeerd voor dat toernooi. Ik stuurde mijn cv op en ze wilden me meteen hebben. Ik zat natuurlijk wel met een aantal vragen, maar was tevens razend nieuwsgierig. In Nigeria zijn er veel ontvoeringen en de West-Nigeriaanse drugsscène is ook erg aanwezig in het land.”

Waarom accepteerde je het aanbod dan?
“De eerste indruk vanuit westers perspectief mag dan wel niet positief zijn, maar ze wilden wel alles voor me regelen. Ze betaalden mijn vliegticket en zorgden ervoor dat ik ook meteen het land uit kon, als het me niet zou bevallen. Ik gaf een aantal proeftrainingen bij Warri Wolves en kwam erachter dat die jongens erg veel kwaliteit hadden. Daarnaast regelde de club ook beveiliging voor me. Ik zat in het rijke Delta State, een staat in Nigeria. De mensen van de club waarschuwden dat de kans altijd aanwezig is dat je als blank persoon kan worden ontvoerd. Blank staat daar synoniem voor geld. Het betekende voor mijn dagelijks leven dat overal waar ik ging, mijn beveiliging ook aanwezig was. De manier waarop mensen met elkaar omgaan is in Nigeria ook heel anders dan in het westen. Zo wordt een voetballer in Europa geleerd mondig te zijn en als er een probleem is, dan wordt het uitgepraat. In Nigeria is het tegenovergestelde het geval. Als een speler voor zichzelf opkomt, wordt hij gezien als een lastpak. Spelerscontracten bestaan daar ook niet, als je als speler om een kopie vraagt, word je gewoon uitgelachen. Het is op allerlei gebieden een enorm leerzame ervaring om hier te werken en te leven.”

Moest je niet erg wennen?
“Ja, maar je leert alles ook te waarderen. Ik heb mijn spelers gezegd dat als ze een probleem hadden, ze bij mij langs mochten komen. Dat durfden ze eerst niet, maar ze begrijpen het steeds beter. Er zaten op een gegeven moment zelfs meerdere spelers bij mij thuis, begonnen ze mijn kleren te wassen, schoenen te poetsen en mijn appartement te vegen. In Nigeria wassen ze kleren in emmers water waarin je zakjes waspoeder gooit. Ze vinden het raar dat ik mijn eigen kleren was. Een heel ander soort respect dan in Europa. Het kostte me ook een tijdje om het juiste team van coaches samen te stellen, maar ik ben nu zeer tevreden met Alex Nkume (ex-speler van VVV Venlo) als mijn assistent.

Religie is ook enorm belangrijk in Nigeria, daarom ging ik een keer met mijn spelers mee naar de kerk in Lagos. Een gigantisch bouwwerk, de diensten worden ook live op televisie uitgezonden. Rond tien uur ’s ochtends begon de mis en die ging door tot drie uur ’s middags. Waar we hier in Nederland juist erg van stiptheid houden, loopt iedereen daar in en uit. Toen ik binnenkwam, werd er op de voorste rij iemand naar achteren gedirigeerd, zodat ik vooraan kon zitten. Veel mensen willen ook met mij op de foto. Die foto zetten ze op Facebook of Twitter en dat geeft ze status, omdat ze met een blank persoon op de foto staan. Het mooiste is misschien nog wel dat voetbal verbroedert. We baden elke dag en er is nooit een probleem tussen spelers met een verschillende religie.”

Wat valt je nog meer op in Nigeria?
“Nederlanders zien Nigeria vaak als een derdewereldland, terwijl het dat helemaal niet is. Het is een groen en vruchtbaar land met vele economische groeimogelijkheden. Het is de corruptie vanuit de overheid en de onderlinge strijd tussen de drie grootste stammen, de Igbo, Hausa en Yoruba, die ervoor zorgen dat Nigeria stil staat qua ontwikkeling. Er is een slechte infrastructuur, wegen zijn modderpoelen waar automobilisten elkaar zigzaggend links en rechts passeren.

Maar het meest valt mij op dat bijna iedereen in Nigeria gek is op voetbal. Het land was als eerste Afrikaanse land geplaatst voor het WK in Rusland. In de stadions zitten vaak meer dan tienduizend mensen, mede door de goedkope ticketprijzen.

Ik heb wel twee keer malaria gehad. We moesten een keer op woensdag voetballen, maar ik werd op dinsdagavond ziek. Gelukkig regende het zo hard dat de wedstrijd werd afgelast. Ik wist op dat moment nog niet wat malaria was. Ik ging heel snel achteruit, dus ik besloot de teamdokter te bellen. Hij kwam de volgende ochtend om acht uur langs. Het was ongelooflijk hoe snel mijn lichaam afbrak. In een tijdsbestek van acht uur werd ik verschrikkelijk ziek. De teamdokter wist het meteen, dus hij legde me aan een infuus in mijn hotelkamer en schreef een grote hoeveelheid pillen uit. Drie dagen later was ik weer de oude.”

En hoe gaat het er qua voetbal aan toe in Nigeria?
“Dat is een wereld van verschil met Europa. Er loopt hier zoveel kwaliteit rond, het komt er alleen vaak niet uit. Dat ligt ook aan de situatie in het land zelf. Het begint al bij het zeer geringe niveauverschil tussen de NPFL (eredivisie), NNL (eerste divisie) en NLO (derde divisie). Achttien van de twintig NPFL-clubs worden door de overheid gerund. De clubs van de overheid hebben sports commissioners, een soort ambtenaren die alles regelen. Dat gaat bijna nooit goed, omdat persoonlijke prestige ten grondslag ligt aan allerlei beslissingen. Zo wil elke ambtenaar geld verdienen aan een voetbalclub, het is in eerste instantie allemaal eigenbelang.

Als je naar de Engelse Premier League kijkt, zie je dat een club ongeveer veertig punten nodig heeft om niet te degraderen. Als je rond de 85 punten haalt, doe je mee om het kampioenschap. In de Nigeriaanse NPFL is Plateau United in 2017 kampioen geworden met 66 punten, terwijl een club degradeerde met 51 punten. In Nigeria is het zo goed als zeker dat elk team zijn thuiswedstrijden wint. Wij speelden dit seizoen een uitwedstrijd tegen El Kanemi Warriors uit Maiduguri, een club uit het noordoosten van Nigeria. Dat ligt in het Boko Haram-gebied en de Nigeriaanse voetbalbond vliegt je er vanuit de hoofdstad Abuja heen. Over de weg kan niet, dat is niet veilig genoeg. Je landt met dat vliegtuig in de stad zelf.

Vervolgens ga je onder leiding van een militaire colonne, in de spelersbus van El Kanemi, naar een groot ommuurd hotel. De club die daar de vorige wedstrijd had gevoetbald, ging in hetzelfde vliegtuig weer terug. De coach van die club zei tegen mij: “Ard, forget it. It’s going to end in a 2-0 victory for them. Even Barcelona can’t win here.” Het is daar veertien tegen elf, die voorinformatie had ik al. Het team van scheidsrechters was gewoon bang om niet heelhuids van het veld te komen. Ik vroeg aan mijn assistent om te turven hoeveel vrije trappen we tegen kregen. Elke bal die de tegenstander op onze helft kreeg, betekende een overtreding tegen. Mijn assistent telde dat we 35 vrije trappen tegenkregen, alleen al in de eerste helft. Die ballen worden dan allemaal ons strafschopgebied ingepompt, dus dat gaat vanzelf een keer verkeerd. We kwamen op achterstand na een lange diagonale vrije trap, de bal kwam vervolgens wel een meter over de achterlijn, maar werd weer terug in het spel werd gekopt en afgerond door een speler van El Kameni. Iedereen blij, behalve wij.”

Word je tijdens zo’n wedstrijd niet gigantisch boos op de scheidsrechter?
“Dat maakt het alleen maar erger. Ik wilde in de rust naar de scheidsrechter lopen, maar er liep zo’n mannetje tussen die mij de hele tijd tegenhield. Hij wilde niet dat ik bij de scheidsrechter kwam. Je zag de angst in de ogen van de officials. El Kanemi had al zes of zeven jaar geen thuiswedstrijd meer verloren, dus dan hebben ze elk seizoen gegarandeerd 57 punten. Als ze nog negen punten zouden pakken in uitwedstrijden, zouden ze kampioen worden, maar dat lukt ze niet.

Na die wedstrijd zaten we twee dagen vast in die stad, omdat er nog geen ander team ingevlogen was. Die scheidsrechters zaten in het hotel naast ons, dus die ben ik wel een paar keer tegengekomen na de wedstrijd. Toen ik hem vroeg hoe dat nou zat in Maiduguri vertelde hij mij dat ze bij aankomst werden opgepikt, waarna ze onder begeleiding van het leger naar een ander hotel dan wij werden gebracht. Bij binnenkomst stond er een grote kerel achter de balie die een paar keer met zo’n groot krom zwaard op de toonbank sloeg met de mededeling dat hij wel graag drie punten zou zien voor de thuisploeg. Die druk die er op die scheidsrechters wordt uitgeoefend is zo immens, ze zijn gewoon bang voor hun leven.”

Maar daar word je toch gek van als je een uitwedstrijd speelt?
“In het begin wel, maar het is niet zo dat ik het voetbal in Nigeria wil verschonen. Ik kijk er op een heel andere manier naar, ik ben er een betere trainer van geworden. Zo zocht ik naar andere manieren om doelpunten te maken, manieren waardoor scheidsrechters ze absoluut niet kunnen afkeuren. Wij geven bijvoorbeeld voorzetten vanaf de achterlijn, zodat ze niet kunnen worden afgevlagd voor buitenspel. Dit levert wel degelijk uitdoelpunten op.”

Dit soort wedstrijden leveren toch heel rare situaties op?
“Er schieten mij meteen een paar situaties te binnen. Zo speelden we een keer een wedstrijd waarbij de tweede helft niet vijfenveertig, maar meer dan zestig minuten duurde. We wisten aan het begin van de wedstrijd al hoe laat het was, want de wedstrijd kon niet worden opgenomen. De supporters van de thuisclub zwaaiden namelijk met vlaggen voor de camera. We stonden met rust met 2-0 voor, maar kregen in de tweede helft uit het niets een penalty tegen, waaruit de 2-1 werd gemaakt. En die scheidsrechter liet maar doorspelen. We speelden alleen zo goed, dat de tegenstander niet eens op onze helft kwam. Zodra ze in ons strafschopgebied zouden komen, wisten we dat we een penalty tegen zouden krijgen. We werden de hele tijd onderuit geschoffeld, overtredingen waar je hier in Nederland wel vijf keer een rode kaart voor zou krijgen. Uiteindelijk wonnen we de wedstrijd wel, een van de zeldzame uitoverwinningen. Ik heb ook een record in handen in Nigeria. We wisten namelijk zeven wedstrijden op rij te winnen, waaronder drie uitwedstrijden. Dat was nog nooit eerder gebeurd.”

Bij Warri Wolves en Vermard Africa FC is niet veel geld te besteden. Wij probeerden onze thuiswedstrijden met goed voetbal te winnen. Toen ik bij Warri Wolves trainde stonden we en een keer met 1-0 voor in de 85e minuut tegen Sunshine FC. Op dat moment raakte onze spits geblesseerd. Hij werd verzorgd en moest langs de lijn wachten totdat de scheidsrechter aangaf dat hij het veld in mocht. Toen de scheidsrechter even later aangaf dat het kon, liep hij het veld weer in. Maar opeens komt de arbiter met een gele kaart in de richting van m’n spits, zegt hij doodleuk dat hij nog geen signaal had gegeven. Terwijl echt iedereen het had gezien. Mijn spelers waren helemaal overstuur en de tegenstander maakte in de 89e minuut de gelijkmaker. We verloren thuis dus twee punten. Onze supporters waren daar op z’n zachtst gezegd niet blij mee, na het laatste fluitsignaal stormden ze allemaal het veld op om de scheidsrechter te lijf te gaan. IJzeren staven, houten stokken, alles namen de supporters mee om de scheidsrechter mee te raken. Hij rende natuurlijk voor zijn leven en kwam er zonder kleerscheuren vanaf, omdat het leger hem beschermde. Toen kregen onze supporters in de gaten dat er nog een grensrechter op het veld stond, dus toen richtten ze hun aandacht op hem. Hij wist niet hoe hard hij weg moest rennen en is uiteindelijk in de spelersbus van de tegenstander gaan zitten. Hij vond een tenue van onze tegenstander en trok die aan, zodat de supporters niet meer in de gaten hadden waar hij was.”

Krijgen jullie daar als club geen straf voor dan?
“In eerste instantie niet, maar de supporters wisten in welk hotel de arbitrage zat. Zijn ze daar met zijn allen die avond heengegaan en hebben ze die scheidsrechter finaal in elkaar geslagen. Daarvoor kreeg de club een boete, drie wedstrijden zonder thuispubliek en we moesten de medische kosten betalen. Dat maak je hier in Nigeria allemaal mee. Vaak zitten er tussen de tien- en twintigduizend supporters, maar soms zelf meer. Het leeft hier in ieder geval wel.”

Heb je in Nigeria ook dingen meegemaakt die je van tevoren niet voor mogelijk had gehouden?
“Toen we een keer een uitwedstrijd speelden tegen Wikki Tourists FC uit Bauchi, in het Boko Haram-gebied, begonnen opeens alle supporters aan de overzijde van de dug-outs te schreeuwen. Iedereen rende weg, het hele vak was binnen twintig seconden leeg. Alle mensen lagen plat op de grond, ook de spelers en scheidsrechters. Ik vroeg voor de wedstrijd al om extra beveiliging, maar dat was ‘niet nodig’. De beveiliging die er wel was trok me uit m’n stoeltje, niemand leek precies te weten wat er aan de hand was. Totdat er opeens een enorme zwerm bijen het stadion in kwam vliegen, het was een grote zwarte wolk. Het geluid ervan is niet te beschrijven. Ze vlogen vlak langs ons heen, waarna ze tergend langzaam weer uit het stadion vlogen. Daarna konden we weer verder voetballen.”

Je gaf aan dat je nog nooit zoveel talent hebt gezien als in Nigeria. Hoe komt het dat er op nationaal niveau niet bijzonder wordt gepresteerd?
“Hoe wij het in Nederland voor elkaar hebben, met een sociaal vangnet, dat kennen ze in Nigeria niet. Ik heb veel gezien in mijn leven, maar het is in Nigeria wel heel extreem. De inflatie is er zestien procent, het leven wordt steeds duurder, maar er is simpelweg geen geld. Dit zorgt ervoor dat voetbal voor veel jongens een uitweg is, ze doen er alles aan om te ontsnappen aan het normale leven in Nigeria.

De topscorer van de MFM van vorig seizoen, Stephen Odey, scoorde een keer een wonderschoon doelpunt dat de hele wereld over ging. Er kwam interesse van het Deense Midtjylland. Toen hij daar kwam voor een proefperiode, werd hij meteen weer teruggestuurd. Problemen met zijn papieren. Daar gaat het vaak mis voor de Nigeriaanse spelers. In vertegenwoordigende jeugdelftallen spelen vaak voetballers die er helemaal niet in horen qua kwaliteit, maar die worden er door smeergeld gewoon ingekocht.”

Het is dus moeilijk voor Nigeriaanse spelers om in een ander land aan de slag te gaan, omdat ze vaak een vals paspoort hebben?
“Dat niet alleen. In Nederland bijvoorbeeld spelen heel weinig Nigerianen. Dat komt omdat de looneisen hier best streng zijn. Voor een speler jonger dan twintig jaar die niet uit de EU komt, betaal je als Nederlandse club minimaal 208.875 euro. Voor een speler ouder dan twintig is dat al 417.750 euro. In België is dat niet zo, daar zie je dan ook veel meer Nigerianen. Een aantal van mijn opgeleide spelers zouden een versterking zijn voor iedere BVO in Nederland en België.

Een ander probleem is dat de spelersmakelaars vaak corrupt zijn. Die zeggen gewoon tegen een speler dat ze hem naar Europa kunnen brengen, ze moeten alleen even hun handtekening zetten. Daarna droppen ze die spelers in Europa en mocht iemand een club vinden, dan willen opeens tien makelaars geld zien. Als een speler geen club vindt, dan wordt hij gewoon in de steek gelaten. Ik hoor regelmatig verhalen van gestrande spelers. Een van die spelers speelt op dit moment in Kenia. Die is achtergelaten door zijn agent die hem naar Turkije wilde brengen, via Nairobi. Ze moesten daar twee weken blijven en dan zou hij vanuit Nairobi naar Turkije worden gevlogen. Dus niet. Hij moest eerst aan het werk in Kenia om wat geld te verdienen, hij had namelijk helemaal niets. Toen is hij daar naar een club gegaan en ze wilden hem wel, maar hij is nu illegaal in het land. Hij speelt nu onder een vals Keniaans paspoort.”

Hoe zie je je toekomst?
“Op het moment zijn er veel politieke veranderingen gaande in Nigeria, het is voor mij afwachten hoe dat uitpakt. In het buitenland was het niet mogelijk om een UEFA A en Pro Licentie te halen, ondanks mijn verzoeken aan de KNVB. Deze diploma’s wil ik nu gaan halen en ik blijf in Nederland om dat te bewerkstelligen. Ik heb mijn cv bij een aantal agenten neergelegd. Ik spreek vloeiend Duits, Engels, Nederlands en redelijk Frans. Als ik in een van die landen bij een BVO aan de slag kan en dat kan combineren met het halen van mijn licenties, zou ik dat meteen doen. Ik heb na vele jaren van buitenlandse omzwervingen als leerschool, het gevoel dat ik er klaar voor ben. Als ik het nu niet doe, lukt het niet meer. Ik wil me echt in Europa gaan bewijzen.”

Gijs Groeneveld