De ‘interland’ die Groot-Brittannië en Duitsland tijdens de kerst in 1914 zouden hebben gespeeld, spreekt al meer dan een eeuw tot de verbeelding. Jaarlijks staat deze wedstrijd rond de kerstdagen volop in de belangstelling. Maar wat is nu precies waarheid en mythe? Werden er inderdaad vriendschappen gesloten, en werd er samen bier gedronken en gerookt?

In Groot-Brittannië hebben de grote supermarkten traditioneel een minutenlange reclame rondom kerst. Sainsbury’s, de Albert Heijn van Groot-Brittannië, koos twee jaar geleden jaar het Kerstbestand en de voetbalwedstrijd als onderwerp voor hun Christmas ad. Het was in 2014 namelijk precies een eeuw geleden dat The Great War begon. Het Kerstbestand is een van de bekendste verhalen uit de Eerste Wereldoorlog, wees een onderzoek van The British Council uit. Het leeft enorm in Groot-Brittannië. Voormalig UEFA-voorzitter Michel Platini onthulde in december 2014 een monument in het Belgische plaatsje Ploegsteert, waar de wedstrijd naar verluidt plaatsvond. Ook vond er een eeuw na dato een toernooi in België plaats tussen jeugdteams uit verschillende landen om de wedstrijd te herdenken. Bovendien werd er in Aldershot (zuidoost-Engeland) een wedstrijd gespeeld tussen een team van het Britse en een van het Duitse leger.


De Eerste Wereldoorlog brak in augustus 1914 uit. Beide partijen dachten dat ze met kerst wel weer thuis zouden zijn, zo optimistisch waren ze. Maar de oorlog duurde maar liefst viereneenhalf jaar. Kerst 1914 was nog maar het begin van de oorlog, maar dat wist op dat moment nog niemand. De oorlog had nog niet de fase bereikt van pure wanhoop en ellende. Kerst werd dan ook gewoon gevierd. Zo zagen de Britten ineens kerstbomen met lichtjes in de Duitse loopgraven, een fenomeen dat zij niet kenden. Er werden kerstliederen gezongen in beide loopgraven en op veel plekken stopten de ongeregeldheden voor even.

De mythe dat overal langs de frontlinie soldaten elkaar vriendelijk bejegenden met kerst, wordt onderuitgehaald in het boek You Not Shoot, We Not Shoot van Marijn Sillis, dat geheel gewijd is aan het Kerstbestand en de wedstrijd. Op sommige plekken gingen de gevechten gewoon door. Er werden zelfs soldaten van het andere kamp doodgeschoten die vriendschap probeerden te sluiten. Er waren ook soldaten die van de situatie gebruikmaakten door te spioneren in het andere kamp. Maar over het algemeen was de sfeer erg vriendelijk. Er werden handen geschud en sigaretten, chocolade en drank geruild. Surrealistisch als je het vergelijkt met de maandenlange beschietingen. Een soldaat maakte de vergelijking tussen het Kerstbestand en een sprookje. Een ander schreef in dezelfde sfeer: “Deze gebeurtenis zou een mooi hoofdstuk zijn in Charles Dickens’ Christmas Carol.”

De oorlog was cynisch. Tijdens het Kerstbestand kwamen de Duitsers aanzetten met vaten bier van een nabijgelegen brouwerij, die zij samen met de Britten meester maakten. Twee maanden later bombardeerden de geallieerden diezelfde brouwerij kapot. Het was niet alleen ellende. Zo was er het verhaal van de Engelse luitenant die tijdens de wapenstilstand de vraag kreeg van een Duitse soldaat hoe Fulham het deed in de FA Cup. De Duitser werkte namelijk voor de oorlog in Londen en The Cottagers waren zijn favoriete club.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
De hamvraag blijft: was er nu wel of geen interland tussen de Britten en de Duitsers? Vlakbij het Franse dorpje Frelinghien is er daadwerkelijk een voetbalwedstrijd geweest tussen soldaten van de 133ste Saksische Infanterie Regiment en het 6de Jäger Bataljon aan de ene kant en de Schotse Argyll and Sutherland Highlanders aan de andere kant. De Schotten speelden in hun kilts en, tot vermaak van de Duitsers, zonder onderbroek. De Duitse luitenant Johannes Niemann schreef er een heel verslag van op: “Als de wind eventjes opsteekt, zien we hun kont. In het begin konden we het amper geloven, maar al snel hadden we er veel plezier in.” Volgens Niemann was het voetbal niet best vanwege de harde ondergrond, maar was het spel sportief en had iedereen veel schik. Pas toen een Duitse commandant er genoeg van had, stopte de wedstrijd.

Frelinghien was niet de enige plaats langs de frontlinie waar werd gevoetbald. In het bos van Ploegsteert vond ook een wedstrijd tussen Britten en Duitsers plaats. Die eindigde onbeslist en ook hier volgde er geen terugwedstrijd op Tweede Kerstdag. De soldaten wilden wel, maar de Duitsers kregen een nieuwe bevelhebber, die het niet zag zitten. De onofficiële wapenstilstand duurde langer dan één dag. Tussen 25 en 29 december stierf er niemand in het bos van Ploegsteert. Ook bij Wulvergem vond een wedstrijd plaats, al was deze amper georganiseerd. Duitsers en Britten liepen gewoon door elkaar heen te voetballen. Het vreemde is dat achthonderd meter verderop de Duitsers en Fransen gewoon doorgingen met oorlog voeren. Net zoals in Frelinghien en bij het Bos van Ploegsteert wilden de soldaten de volgende dag graag weer een wedstrijd, maar dit werd van hogerhand verboden.23540376239_2787e5d38d_o
Er zijn veel boeken over dit onderwerp geschreven, waaruit Marijn Sillis heeft geput. Een definitieve conclusie is niet te trekken. Het is duidelijk dat dé Kerstwedstrijd eigenlijk niet heeft plaatsgevonden, maar dat er op veel plekken wel is gevoetbald tussen Britten en Duitsers. In You Not Shoot, We Not Shoot staan verschillende illustraties, maar helaas geen van een wedstrijd tussen Duitse en Britse soldaten. Want daar bestaan – voor zover bekend – geen foto’s van.you not shoot

Foto’s: English Pocket Opera Company