Het WK is inmiddels in volle gang. Heb je geen zin in Costa Rica versus Servië of Polen tegen Senegal of heb je gewoon weinig met landenvoetbal, dan kun je altijd nog een leuke voetbalfilm opzetten. Staantribune selecteerde samen met de redactie van filmpjekijken.com een elftal aanraders.

11. Nederlands Elftal
De laagste klassering is – hoe toepasselijk – voor een Nederlands voetbalelftal. In 1997 maakten we in All Stars voor het eerst kennis met Bram, Mark, Johnny, Peter, Paul, Willem en Hero, die van kleins af aan samen in een elftal voetballen.

Hilarisch scène wanneer de spelers van Swift Boys 8 mislukte Feyenoord-spitsen opsommen:
– “József Kiprich!’
– “Die is toch niet mislukt, man!”
– “Nee, maar wel verschrikkelijk lelijk.”

In het vervolg, veertien jaar later, gaan de voetballers in Old Stars met elkaar op reis. Onderweg vragen de mannen, die jongetjes zijn gebleven, zich af wat er terecht is gekomen van hun ooit zo mooie toekomstplannen.

10. Klassieke tribune
We blijven nog even in Nederland. Studio Sport-presentator Tom Egbers schreef over zijn favoriete club Heracles het boek De Zwart Meteoor, dat in 2000 door Guido Peters werd verfilmd. De film vertelt het verhaal van de Zuid-Afrikaan Steve Mokone, de eerste zwarte speler in het Nederlands betaald voetbal, die eind jaren vijftig twee seizoenen voor de club uit Almelo uitkomt.

Deze ‘zwarte meteoor’ verandert eigenhandig het leven in het Overijsselse provinciestadje. In de ogen van een stadionfetisjist speelt echter niet acteur Jet Novuka de hoofdrol in de film, maar de klassieke, houten hoofdtribune van het oude stadion van Heracles. De enige nog bestaande Engelse tribune in Nederland, die stamt uit 1924, werd in 2011 uitgeroepen tot Rijksmonument. Tegenwoordig is de tribune in gebruik door amateurvereniging AVC Heracles.

9. Hooligans
Lang voor het geromantiseerde Green Street Hooligans, het meer realistische The Football Factory, de biografische films Rise of the Footsoldier en Cass, over beruchte hooligans van West Ham United, en het op de jaren tachtig gebaseerde The Firm en Awaydays, was er I.D. uit 1995.

John is een van de voormannen van The Dogs, de harde kern van Shadwell Town (geïnspireerd op de aanhang van het beruchte Millwall). Althans, dat denken zijn medesupporters. En hij zelf soms ook. Eigenlijk is John een undercover politieagent die infiltreert bij The Dogs om hun leiders te pakken te nemen. Bevat mooie beelden van old school voetbalstadions.

Voor de liefhebber van dit genre: er zijn talloze hooliganfilms, waaronder heel veel slechte. Green Street 2: Stand Your Ground was bijvoorbeeld al niet om aan te gluren, maar toch moest er een zo mogelijk nog slechter derde deel worden gemaakt. Ook tenenkrommend is het Nederlandse Roffa, waarin hooligans van Feyenoord en Sparta (!) elkaar in een veldslag te lijf gaan. Maar de allerslechtste films over hooligans is wel het Italiaanse Ultrà uit 1991. Die is werkelijk zó slecht dat het cult is.

8. Voetballers in de hoofdrol
Ook deze Amerikaanse oorlogsfilm uit 1981 is niet bepaald Oscar-winnend materiaal, maar hoort in elke top-10 over voetbalfilms thuis, simpelweg omdat drievoudig wereldkampioen Pelé, naast onder andere Sylvester Stallone en Michael Caine, een van de hoofdrollen vertolkt. De film is gebaseerd op een waargebeurd verhaal over de zogeheten ‘Dodenwedstrijd’, een voetbalwedstrijd tussen Duitse soldaten en een elftal van Oekraïense fabrieksarbeiders.

Naast Pelé spelen in Escape to victory nog meer bekende voetballers mee, waaronder Nederlander Co Prins, oud-PSV- en Twente-speler Hallvar Thoresen en de Engelse international Bobby Moore. Stallone, die een doelman speelt, vond zichzelf de ster van de film en wilde daarom per se het winnende doelpunt maken. Het lukte de profvoetballers om Rambo aan zijn verstand te brengen dat het erg zeldzaam is dat een keeper een doelpunt scoort. Daarom is er een penalty in het scenario geschreven. Een andere aardige film waarin de Tweede Wereldoorlog een rol speelt, is Das Wunder von Bern.

7. Documentaire over Brazilië met Nederlands tintje
In Solo, de wet van de favela, een schitterende documentaire uit 1994, volgt cineast Jos de Putter twee elfjarige jochies uit de favela’s van Rio de Janeiro die later topvoetballers willen worden. Naast hun dromen vertellen zij ook over de criminaliteit, de bendes en de armoede in de wijk.

Het ene jongetje zou later doorbreken bij Feyenoord en in Nederland verder uitkomen voor aartsrivaal Ajax en NAC: Leonardo de Vitor Santiago, kortweg Leonardo. Zijn maatje Anselmo ging net als Leo op stage bij Feyenoord, maar mocht niet blijven in Rotterdam-Zuid en haalde nooit het betaalde voetbal.

Er zijn nog veel meer goede Nederlandse voetbaldocumentaires. Zo haalde Uno Momento Dado, een documentaire over Johan Cuijff bij FC Barcelona, ook de bioscoopzalen.

Een andere klassieker is Ajax: Daar Hoorden Zij Engelen Zingen waarin de Amsterdamse club wordt gevolgd tijdens het seizoen waarin zij honderd jaar bestaat. Een feestelijk seizoen werd het zeker niet, daarom ook amusant voor aanhangers van andere clubs.

6. Ex-voetballer als acteur
Voormalig Manchester United-ster Eric Cantona timmert tegenwoordig aan de weg als acteur. In 2009 speelt Cantona een van de hoofdrollen in Looking For Eric, een vermakelijke film van de Britse regisseur Ken Loach. De Franse ex-international speelt in de film zichzelf, en heeft aangekondigd meer te willen acteren. Mogelijk treedt Cantona in de voetsporen van Vinnie Mean Machine Jones, de keiharde ex-voetballer van onder meer Wimbledon en Leeds United die inmiddels in tal van films te zien was.

5. De wondersloffen van Sjakie
De Top-5 van beste voetbalfilms spelen zich allemaal in Engeland – de bakermat van het voetbal – af, te beginnen met There’s Only One Jimmy Grimble. Bij een vriendschappelijke wedstrijd in het Deense Aarhus tegen Manchester City hingen Feyenoord-supporters ooit een meterslang spandoek op met de voor sommigen mysterieuze tekst ‘Anybody seen Jimmy Grimble?’

Het was een verwijzing naar deze film, waarin het de 16-jarige Jimmy niet meezit: hij is hopeloos verliefd, wordt op een school vol Manchester United-supporters gepest (City was op dat moment nog niet zo succesvol als de aartsrivaal) en met het voetballen wil het maar niet lukken. Totdat hij van een zwerfster een paar magische voetbalschoenen krijgt die ooit van de grote Robbie Brewer, een oud-Cityspeler, zijn geweest. Vanaf dat moment gaat het bergopwaarts met Jimmy. Met Feyenoord tijdens de genoemde wedstrijd overigens niet. De Rotterdammers verloren met 2-1 van City.

4. Modern sprookje
In When Saturday Comes draait het om een andere Jimmy, vertolkt door de op dat moment 36-jarige Sean Bean. Jimmy Muir is een stevige drinker en woont in een van de ruigste buurten van Sheffield. Hij heeft twee keuzes voor zijn toekomst: in de mijn of in de brouwerij werken. Maar Jimmy droomt zijn hele leven al van één ding: profvoetballer worden. Dan krijgt hij opeens een kans bij zijn favoriete voetbalclub, Sheffield United… Cinematografisch gezien wellicht niet een van de beste voetbalfilms, maar diep in het hart zou iedere voetbalsupporter boven de dertig Jimmy Muir willen zijn.

3. Waargebeurd I
United is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van de Busby Babes, de bijnaam van een legendarische elftal van Manchester United. Onder leiding van manager Matt Busby werd United in 1956 en 1957 kampioen van Engeland met een piepjonge selectie. Op 6 februari 1958, op de terugreis van een Europa Cup I-wedstrijd in Belgrado, kwamen acht Busby Babes om tijdens een vliegtuigongeluk. De manager bouwde een nieuw team op en tien jaar later wonnen de Red Devils alsnog de Europa Cup I, met twee overlevenden van de ramp in de gelederen.

2. Waargebeurd II
“Ik zeg niet dat ik de beste was, maar ik zat wel bij de Top-1”, zijn woorden van de legendarische manager Brian Clough. Met Nottingham Forest, een provincieclub, won de excentrieke trainer tweemaal achter elkaar de Europa Cup I. Maar vóór zijn successen bij Forest was hij heel even manager van het grote Leeds United. The Damned United vertelt het confronterende en humoristische verhaal van Clough en zijn 44 dagen (!) als manager van de toenmalig regerend landskampioen. Hilarische hoofdrol van Michael Sheen.

1. Must see (& read!) voor elke voetballiefhebber
Elke zichzelf respecterende voetbalsupporter moet het boek Fever Pitch van schrijver Nick Hornby (High Fidelity) hebben gelezen, een regelrechte klassieker op het gebied van voetbalcultuur. Het vertelt het verhaal van een verstokte Arsenal-supporter, iets waar veel trouwe clubsupporters zichzelf in zullen herkennen. In 1997 werd het boek verfilmd, met Colin Firth in de hoofdrol. Overigens niet te verwarren met de gelijknamige, zoetsappige Amerikaanse honkbalfilm uit 2005. Klein puntje van kritiek, net zoals voor veel verfilmingen geldt: het boek is beter.