De Elandsgracht is allesbehalve, en toch ook juist weer heel erg, doorgaans. Middenin de Amsterdamse Jordaan waart nog altijd geest rond van Amsterdamse muzikanten als Johnny Jordaan, Tante Leen, Manke Nelis en Johny Meyer. De snik zit in geen enkele Amsterdamse gracht dieper geworteld. De middenstander kleurt het dagelijkse straatbeeld. Een broodje bal bij Koopman en een bakkie pleur bij Café de Jordaan. De sfeer van de leerlooierijen is inmiddels vergane glorie. De verhalen in de straat leven voor altijd voort.

“Heb je het al gehoord van Piet?”, was de eerste zin van een vaste klant van voetbalspeciaalzaak Smit-Cruyff. De zaak is gevestigd aan de Elandsgracht, op nummer 98. Eigenaar Guno Reingoud had het gehoord, de avond ervoor al. Piet de Waal, oud-speler van Ajax, is overleden. De Waal speelde regelmatig samen met Johan Cruijff. Hij had na zijn carrière een café geopend in de Amsterdamse Jordaan, genaamd café de Ster, het café zonder sterallures. Guno Reingoud houdt van het type Piet de Waal. Sterallures zijn hem en zijn winkel vreemd. Sinds eind jaren negentig is hij één de compagnons die de sportzaak draaiende houdt.

Nederland – Sovjet-Unie
In de winkel waar Johan zijn eerste voetbalschoenen kocht, liep Lev Jasjin in november 1967 binnen. De Zwarte Panter is dus in de Jordaan geweest. Jasjin, gezegend met schoenmaat 48, was in Nederland om zich voor te bereiden op een interland met de Sovjet-Unie. De meest stijlvolle keeper die ooit heeft rondgelopen op een voetbalveld, verbleef in het Amstelhotel. De voetballers uit het communistische tijdperk zouden het vriendschappelijk opnemen tegen de vertegenwoordigers van het van hippies doordrenkte Nederland. Een groter geopolitiek contrast was bijna niet te bedenken. Dinamo Moskou-sluitpost Jasjin was in voorbereiding om zijn katachtige reddingen aan het Nederlandse publiek te tonen.

De Zwarte Panter was in de Jordaan

De wand met foto’s, met uiterst rechtsonderin de desbetreffende foto met de Zwarte Panter

Lopend door de winkel gaat Guno met behulp van die ene foto terug in de tijd. “Kijk, op deze foto zie je de indrukwekkende verschijning van Jasjin.” De foto hangt aan een smal wandje, schuin tegenover de toonbank. Hij wordt omringd door andere nostalgische foto’s. Simon Tahamata met studentikoos kapsel, Piet Keizer met zijn noeste kop. Rechts onderin de lijst hangt de foto met Jasjin. Op de foto is te zien dat de voorraad schoenen opgestapeld staan in het pasgedeelte. In dat opzicht is er niets veranderd in de winkel. Ook de lederen ballen hangen heden ten dage nog steeds in de witte netjes.

De truc van de heer Smit
De foto stamt uit de tijd dat de gracht al werd gewekt door de rinkelende belletjes van tram 10. “De heer Smit lokte Jasjin met een van zijn vele trucs de winkel in. Op de foto zie je ze beiden zitten. Op het bankje zit rechts naast Jasjin een tolk en tegenover hem de broer van Jan Smit.” Guno heeft het verhaal meerdere keren aangehoord van de voormalige eigenaren van de winkel, Henny Cruijff en Jan Smit. De trotse Reingoud doet graag uit de doeken welke truc de heer Smit toepaste om Jasjin naar de winkel te lokken. “Op een gegeven moment werd hij gebeld door iemand van de Russische bond”, vertelt Reingoud. “Lev Jashin had niet de juiste voetbalschoenen voor de wedstrijd tegen het Nederlands Elftal. Hij wilde graag van Smit weten of hij goede schoenen in maat 48 voorradig had. Smit antwoordde dat hij heel druk was en dat hij weinig tijd had om naar het Amstelhotel te komen. Gewiekst als hij was, nam hij een maatje 45 mee en vertrok toch naar het hotel. Daar bleek natuurlijk dat de schoenen te klein waren, waarop Smit vervolgens zei dat ze dan naar zijn winkel moesten komen. Inmiddels was al een verslaggever van De Telegraaf gebeld om te laten weten dat Yashin diezelfde middag nog op de Elandsgracht zou zijn. Slim hè? Het leverde promotie voor de winkel en een historische foto op. De Zwarte Panter was in de Jordaan.”

De Zwarte Panter was in de Jordaan

De stoïcijnse blik van Jasjin laat heel veel aan de fotoverbeelding over. Op het moment dat de foto is genomen, luistert hij. Naar de vrouwelijke tolk. Haar handgebaren verraden een toelichting. Waarschijnlijk op het verkooppraatje dat een ogenblik daarvoor door de heer Smit in plat Amsterdams is afgestoken. Jashin denkt er het zijne ervan. Eén ding is zeker, hij neemt de boodschap van zijn vrouwelijke gezelschap ter harte. De gelaatsuitdrukking van de heer Smit toont een moment van spanning. Zal hij het paar gaan verkopen aan deze legendarische man? Achter de doktersbril van de heer Smit verraden de ogen heel veel. De twinkeling speculeert op een nieuwe tevreden klant, in de persoon van één van de beste voetballers uit de Sovjet-Unie ooit.

Weinig verhullend gelaat
“Ik ben in deze winkel in 1977 begonnen als zaterdaghulpje. Af en toe moest ik invallen om een tekort aan verkoopkrachten op te vangen”, vertelt Reingoud. “Het was de tijd dat de winkel nog in handen was van de heer Smit”, zo klinkt de terugblik op zijn beginjaren. Reingoud heeft heel veel voetballers langs zien komen in de winkel. Bennie Muller, Ruud Krol, Wim Suurbier, Ruud Gullit, Jordi Cruijff en John van ’t Schip zijn daar voorbeelden van. Allemaal hebben ze op de Elandsgracht gekeken naar nieuwe voetbalschoenen.

Lev Jasjin heeft het niet bij kijken gelaten. Hij heeft de schoenen uiteindelijk gekocht van de heer Smit. In de Kuip ging zijn ploeg uiteindelijk ten onder tegen de tweede keus van Oranje. Een saillant detail is dat Jasjin niet in actie kwam tijdens deze wedstrijd. Onder de lat bij de Sovjet-Unie stond Yuri Pshenichnikov. Het blijft de vraag wat de rol van de nieuwe schoenen hierin is geweest.

Nog voor de geboorte van het Johny Jordaanplein, liep Jasjin dus over de gracht met een vers paar schoenen in een tasje van Smit-Cruyff. Of hij nog een broodje heeft gegeten bij Koopman, is onbekend. Of hij een bakkie heeft gedaan in Café de Jordaan, is eveneens de vraag. Het is wel zeker dat het weinig verhullende gelaat van Jashin – die vandaag in 1990 overleed – de bezoeker van de winkel anno 2017 nog steeds aankijkt.