De voetbalwereld, die gewend was te doen waar ze zin in had, kreeg op 15 december 1995 een gevoelige tik op de vingers. Het Europese Hof van Justitie kwam met het Bosman-arrest. Het aantal buitenlandse EU-spelers mocht niet langer gelimiteerd worden en voor spelers die geen contract meer hadden, mocht geen transfersom worden gevraagd. Clubbestuurders wisten het zeker: het einde van de eredivisie was aanstaande. Middelmatige spelers zouden lachend miljonair worden en talenten opleiden had geen zin meer. We gaan terug naar de dagen van doemdenkers, paniekzaaiers en xenofoben.

Voetbalclubs begonnen in allerijl nieuwe contracten af te sluiten. “Het was een belangrijk keerpunt in het betaalde voetbal”, zegt Gerard Bouwer, oud-bestuurslid en -commissaris betaald voetbal en erelid van de KNVB. “Zeker voor Nederland, omdat wij een voetbalexporterend land zijn. Tot 15 december 1995 hadden de clubs de macht en vertegenwoordigden alle spelers, ook aan het einde van hun contract, een transferwaarde. Van de ene op de andere dag waren spelers zonder contract transfervrij. Ajax zag spelers als Kluivert, Davids en Reiziger de deur uitlopen zonder dat het er een cent voor ontving. Nederland leidde spelers op en als die mochten vertrekken zonder dat daar een transfersom tegenover stond, kostte zo’n zelf opgeleide speler alleen maar geld. Er waren voorzitters die dreigden hun hele jeugdopleiding op te doeken. Het Nederlandse voetbal had een collectief exploitatieverlies, maar dat werd veelal afgedekt met transferinkomsten uit het buitenland.”

Er stonden dat seizoen meer dan honderd buitenlanders onder contract bij de eredivisieclubs. In de jaargang 1992-1993 waren dat er nog 24. Nederland probeerde de toestroom van spelers van buiten de Europese Unie in te dammen met een minimumsalaris. Bouwer: “Aanvankelijk moest een commissie met spelers en clubvertegenwoordigers beoordelen of een speler een verrijking voor het Nederlandse voetbal was. Dat was vaak een ondoenlijke discussie. Uiteindelijk heeft het ministerie van Sociale Zaken gezegd: als een club bereid is zoveel salaris te betalen voor een voetballer, dan zal-ie wel goed genoeg zijn.”

Inmiddels heeft de wal het schip gekeerd en neemt het percentage Nederlandse spelers in de selecties weer toe. Voetballers die hun contract willen laten aflopen om gratis te vertrekken, worden op de tribune gezet en zo weer min of meer gegijzeld door hun clubs. Wat heeft het Bosman-arrest het Nederlandse voetbal eigenlijk opgeleverd of gekost?

Gerard Bouwer vindt het moeilijk daar een eenduidig antwoord op te geven. “Het gaat er bij juridische kwesties niet zozeer om of je de gevolgen leuk vindt of niet. Het gaat erom hoe je je aanpast aan die omstandigheden. Uiteindelijk zul je in de pas moeten lopen. Vast staat echter dat het Bosman-arrest een belangrijke kostenverhogende factor in het betaald voetbal betekende.”

Lees het volledige achtergrondartikel over de jaren na het Bosman-arrest van redacteur Eric de Jager in Staantribune #3. Het magazine is na te bestellen in de webshop. Daar vind je ook speciale Staantribune-kerstpakketten, bijvoorbeeld de eerste vier edities voor slechts €19,95 (inclusief verzendkosten).