Roel Cramer is assistent-coach van Qingdao Red Lions FC en werkzaam als manager van de jeugdafdeling van de club. Voor Staantribune schrijft hij elke maand een column over zijn verblijf in China en over het Chinese voetbal.

Doordekken, driehoekje maken, fopduik, een één-tweetje, hoog voor de pot gooien en een ‘type Jan Wouters’: zomaar een greep uit de Nederlandse voetbalvocabulaire. Bij iedere Nederlander die zich ooit enige tijd op een voetbalveld heeft begeven, zal bij het lezen van deze woorden een lampje gaan branden. Voetbalcommunicatie in de dop. Helder en duidelijk. Woorden die meer zeggen dan lange zinnen.

Bij een vertrek naar China neem je afscheid van deze heldere (voetbal)communicatie. Een van de grootste uitdagingen van het leven in China is het onder de knie krijgen van de Chinese taal. Een taal die wordt geschreven in karakters, wordt gesproken met verschillende toonhoogtes en in vrijwel niets op het Nederlands lijkt.

Of het moet het aantal dialecten zijn. Zo heeft Nederland, zegt men, “een ander dialect elke tien minuutjes”, in China is de meerderheid van de televisieprogramma’s ondertiteld om te zorgen dat iedere Chinees het kan volgen.

 

Het Chinees is aan de ene kant een praktische taal met veelvuldig gebruik van de gebiedende wijs en een redelijk te begrijpen grammatica. Aan de andere kant kent de taal zoveel verschillende karakters (circa twaalfduizend) dat dit zelfs bij de Chinezen voor verwarring zorgt. 

Als buitenlandse voetbalcoach in China is het een must om te beschikken over een goede vertaler. Een vertaler die goed Engels spreekt is in sommige Chinese steden lastig te vinden. Laat staan er eentje vinden die ook nog verstand van voetbal heeft. Doordat basketbal verreweg de populairste sport van het land is, hebben veel Chinezen geen enkel benul van de voetbalterminologie en standaard voetbalregels.

Zo kreeg ik aan het begin van mijn avontuur in China te maken met een student van de plaatselijke universiteit. Hij zou gedurende vier dagen per week optreden als mijn vertaler. Ondanks dat hij enorm zijn best deed, kwam het nogal eens voor dat hij sprak over “the door” in plaats van “the goal”. Ook begreep hij maar niet wanneer het buitenspel was en had hij het voetbalprincipe van de derde man zelfs na een half jaar nog niet onder de knie. Om over ‘druk zetten’ en ‘kantelen’ nog maar te zwijgen.

Om dit soort problemen te voorkomen, kan een beetje kennis van de Chinese taal geen kwaad. Bij de Qingdao Red Lions krijgt iedere buitenlandse coach tweemaal per week Chinese les. Buiten het grote profijt dat je van het spreken van een paar woorden Chinees hebt, levert het ook mooie situaties op. 

Afgelopen seizoen sprak een van de Nederlandse stafleden onze sterspeler aan op het geven van een slechte pass. Aangezien de speler hem niet leek te begrijpen, riep hij meerdere malen “yiyuan de qiu!” En hij herhaalde dit vervolgens gedurende de rest van de wedstrijd bij iedere slechte pass. De verbazing op het gezicht van zowel de vertaler als de spelers kon niet groter. Yiyuan de qiu betekent letterlijk vertaald: ‘ziekenhuisbal’! Insiders zullen hierin een Chinese variant van de legendarische ‘Van Gaal-Abelardo’-anekdote herkennen.

De taal (en de manier van communiceren) is vaak een belangrijke uiting van de cultuur van het land. Hierop is China geen uitzondering. Dit blijkt onder meer uit het verschil in tijd die onze vertaler nodig heeft om een korte duidelijke mededeling over te brengen op onze Chinese spelers. Waar wij als Nederlanders aan een heldere en korte mededeling de voorkeur geven, geeft men in China de voorkeur aan een lange uitleg. 
Deels uit respect naar de spelers probeert onze vertaler de boodschap vaak zo lichtjes mogelijk te brengen. Harmonie staat in China voorop en gezichtsverlies is een zonde. Dat een heldere boodschap hierdoor soms verandert in een vage mededeling, is niet uit te sluiten.

De Chinese manier van communiceren heeft zo zijn eigen mores. Een ‘ja’ betekent niet automatisch een bevestiging. Beloftes worden soms binnen no time zonder enige gêne gebroken. Een ‘nee’ daarentegen betekent niet dat iets niet mogelijk is. Het alom aanwezige pragmatisme in de Chinese cultuur komt goed tot uiting in een vaak geciteerde uitspraak van voormalig leider Deng Xiaoping: “Het maakt niet uit of de kat wit of zwart is, zolang hij maar muizen vangt.”  
Oftewel een ‘nee’ kan altijd een ‘ja’ worden, een ‘ja’ kan eeuwig een ‘nee’ blijven. En voorstellen waar men niets in ziet, worden zonder nee te zeggen op de lange baan geschoven. Dat wordt als respectvol gezien. Zo wordt gezichtsverlies voorkomen voor degene die het voorstel deed. Dit gebeurt zelfs als je geen Chinees bent.

Dat Chinezen niet graag het achterste van hun tong laten zien, zorgt ervoor dat men over het algemeen geen directe vragen stelt. Vaak kiezen Chinezen voor de spreekwoordelijke omweg om informatie te verkrijgen. Hierop geldt één uitzondering: de laowai of waiguoren (Chinees voor ‘niet van hier’/buitenlander). Dan vraagt men zonder blikken of blozen hoeveel geld je verdient, of je getrouwd bent en of je op zoek bent naar een Chinese vriendin. Zelfs vragen over de huidige Amsterdamse onroerendgoedprijs zijn niet uit te sluiten bij een eerste kennismaking. 


Het valt mij persoonlijk op dat veel Chinezen denken dat iedere buitenlander in China een Amerikaan is, minimaal het nieuwste iPhone-model bezit en heel veel alcohol kan drinken. En dat men bij het horen van het woord Helan (Chinees voor Holland), vrijwel direct antwoord: Zu Qiu (Chinees voor voetbal). Gelukkig voor ons wordt de FIFA-wereldranglijst in China (gezichtsverlies) al tientallen jaren vakkundig buiten beeld gehouden…
Hoe gaat het op dit moment bij de Qingdao Red Lions? De winter van Qingdao dit jaar is samen te vatten in één woord: ijskoud. Straffe zeewind gecombineerd met temperaturen onder nul en soms hagel en sneeuw. Desalniettemin wonnen de Qingdao Red Lions de eerste officiële beker in de nog prille historie.

Onder leiding van Robin Westerman en Maarten Tervoort werd het jaarlijkse voetbaltoernooi op ons sportpark overtuigend gewonnen. Met een combinatie van eerste- en tweede-elftalspelers werden alle wedstrijden winnend afgesloten. Groot en klein vierde het succes. De Cup met de Kleine Oren staat sindsdien op kantoor in onze prijzenkast. En de volgende trofee is in zicht: het toernooi om de Qingdao FA cup is reeds begonnen.  

Jia You Hong shi! (Chinees voor Kom op, Rode Leeuwen)