Van oudsher is ‘de twaalfde man’ een veelgebruikte, symbolische term in het voetbal. Wanneer je in een thuiswedstrijd kunt rekenen op de fanatieke steun van je fans, voelt het alsof je met een man meer speelt. Logisch en prettig. En daardoor soms ook doorslaggevend voor het resultaat. Maar deze uitleg van ‘de twaalfde man’ heeft wat mij betreft niet langer het alleenrecht en dat heeft alles te maken met één man: Antonio Conte.

Vergeet het tactische meesterbrein van Pep Guardiola of het emotionele aanjagen van Jürgen Klopp. Conte heeft aan deze vereiste kwaliteiten, die een topcoach anno 2017 nu eenmaal moet bezitten, nog een extra dimensie toegevoegd: het zelf meevoetballen. In de hardrock is het spelen van ‘air guitar’ (luchtgitaar) een begrip. Wel de karakteristieke bewegingen maken, maar geen instrument in je handen hebben. Conte doet op prachtige wijze iets soortgelijks aan de rand van het veld met een onzichtbare bal. Wie de camera alleen op hem richt, kan in één oogopslag zien wat er op het veld gebeurt. De ene keer maakt hij een knikbeweging met zijn hoofd en een andere keer beweegt hij met zijn voet, precies zoals hij dat vroeger ook binnen het veld deed. Bij Conte is coachen echt meedoen geworden aan de zijlijn.


Schreeuwen doet hij alsof hij zelf vrij staat om de bal aangespeeld te krijgen. Conte heeft geen speler nodig die zijn verlengstuk is in het veld, hij is zijn eigen verlengstuk. Natuurlijk, zijn juichacties zijn op zichzelf al prachtig om te zien, maar daarin is hij niet uniek. En maniakaal qua voorbereiding op een wedstrijd zijn ook andere coaches. Wat hem echt onderscheidt van de rest van het trainersgilde is zijn verruiming van het speelveld. Het kalk van de buitenlijnen vervaagt simpelweg door zijn manier van participeren in het spel. Conte laat zich niet inperken door conventies of stokoude regels. Hij schept zijn eigen universum waarbij hij zo langzamerhand met potlood ook zijn eigen naam op het wedstrijdformulier mag noteren.

Want een ploeg die zijn leidinggeven een poosje is gewend, kan niet meer zonder. Dat had hij bij Juventus en het Italiaanse elftal al laten zien en dat heeft hij nu bij Chelsea verder geperfectioneerd. Zonder Conte aan de zijlijn speelt Chelsea eigenlijk met een man minder. Wanneer een wedstrijd minder interessant dreigt te worden, kan op Stamford Bridge moeiteloos de blik worden verlegd naar een energieke man in maatpak die tijdens de negentig minuten nog steeds one of the guys is. Het behaalde landskampioenschap dankt Chelsea aan een constante numerieke meerderheid. En daar kan geen tegenstander tegenop.