Door de val van de Muur zorgden de laatste interland van Oost-Duitsland en de eerste van het herenigde Duitsland 27 jaar geleden voor een verschuiving in het Europese voetbal.

Niets op de website van Hallescher FC, een club uit de 3. Liga in Duitsland, laat de aanwezigheid van een gedenkwaardig figuur vermoeden. De ploegfoto is er een als alle andere. Maar de vierde man van rechts op de middelste rij draagt een historisch verleden met zich mee: Jens Adler, sinds 2001 keeperstrainer bij de club, was de laatste international van het voormalige Oost-Duitsland.


Op 12 september 1990 speelde België in het stadion van Anderlecht een vriendschappelijke interland tegen de DDR. Een ersatz-ploeg (surrogaatploeg) noemde commentator Alain Coninx het DDR elftal. De Berlijnse Muur was een jaar eerder gevallen en Oost-Duitsland stond als voetbalnatie op losse schroeven. De beste spelers kwamen uit in de West-Duitse Bundesliga en hadden zich afgemeld voor deze interland, officieel omdat ze geblesseerd zouden zijn.

Op één na: Matthias Sammer, toen spelend voor VfB Stuttgart, bleef zijn land en bondscoach trouw. Hij maakte ook de enige twee doelpunten in wat de laatste interland van de DDR werd. Terwijl spelers rond de middenstip wachtten om weer af te trappen, mocht in die negentigste minuut reservedoelman Jens Adler als laatste van de slechts veertien spelers tellende selectie invallen van de bondscoach.

De bondscoach, Edward Geyer, had van 1971 tot 1986 voor het Ministerie voor Staatsveiligheid – beter bekend als de Stasi – gewerkt en moest in die jaren verslag uitbrengen over het karakter en de politieke opvattingen van de spelers van Dynamo Dresden, de club waar hij toen trainer was. De Stasi infltreerde op die manier overal in de samenleving om zoveel mogelijk informatie over elke burger te verzamelen en te kunnen inschatten wie een gevaar voor het communistische regime kon zijn om zo mogelijke opstanden in de kiem te smoren.

Sommige clubs verzetten zich daar evenwel openlijk tegen. Union Berlin bijvoorbeeld gold als een anti-Stasiclub waar leuzen werden gezongen om de Berlijnse Muur te slopen en die zich hevig afzette tegen stadsgenoot Dynamo Berlin. Dynamo werd namelijk geleid door Erich Mielke, als minister van Staatsveiligheid de chef van de geheime dienst. Alle mogelijke middelen en kunstgrepen wendde hij aan om zijn club te laten winnen. En met succes: tien jaar op rij werd Dynamo Berlin in de jaren tachtig kampioen.

Maar met het afbrokkelen van de Sovjetunie en nadat de Muur in 1989 was gevallen, werd ook de Oost-Duitse hoogste voetbalklasse, de Oberliga, opgeheven. De beste twee clubs van het seizoen 1990-1991, zo was overeengekomen, mochten uitkomen in de 1. Bundesliga. Dynamo Berlin was daar ondanks de langdurige zegereeks niet bij: de club had het net drie jaar na elkaar laten afweten en zag Hansa Rostock in 1991 voor het eerst de titel grijpen en overgaan naar de 1. Bundesliga, samen met Dynamo Dresden. Vier jaar wist Dynamo Dresden zich te handhaven op het hoogste niveau; Hansa Rostock hield het twaalf seizoenen vol en behaalde in het seizoen 1997-1998 met een zesde plaats zelfs de beste klassering van een Oost-Duitse club in de Bundesliga ooit.

Dynamo Dresden is afgezakt naar de 3. Liga, maar de club telt dit seizoen bijna 16.000 leden

Nu komt Rostock uit in de 3. Liga, net als de meeste andere Oost-Duitse clubs die vóór de eenmaking foreerden. Zoals Energie Cottbus, de laatste voormalig Oost-Duitse club die in de 1. Bundesliga uitkwam – het degradeerde in 2009. Of zoals 1.FC Magdeburg, dat in het seizoen 1973-1974 in de Rotterdamse Kuip de Europacup II met 2-0 won tegen AC Milan.

Ook Dynamo Dresden is afgezakt naar de derde afdeling, maar zielig is dat allerminst: de club telt dit seizoen bijna 16.000 leden. Dat zijn er zelfs meer dan de 12.000 van Union Berlin, dat in de 2. Bundesliga uitkomt en daar samen met RasenBallsport Leipzig de hoogst geklasseerde voormalig Oost-Duitse club is. RB Leipzig kreeg in maart voor de bekerwedstrijd tegen VfL Wolfsburg als derdeklasser overigens 43.348 toeschouwers over de vloer, waarmee het stadion voor het eerst in competitieverband helemaal uitverkocht was. (Dit artikel verscheen eerder in november 2015 in Staantribune #3)

Goede reis en veel succes
Als speler doorstoten naar die Mannschaft vanuit een voormalig Oost-Duitse club bleek door diens afwezigheid in de 1. Bundesliga onbegonnen werk, maar als Oost-Duitser bij een West-Duitse club wilde het wel nog lukken, ervoer Maximilian Arnold. Hij speelde in de jeugdafdelingen van Dynamo Dresden en werd bij VfL Wolfsburg in 2014 voor het eerst opgeroepen door Joachim Löw.

West-Duitsland was wereldkampioen en Oost-Duitsland had in de voorrondes van het WK van hen weten te winnen

Ofschoon de nationale ploegen van Oost- en West-Duitsland een lange geschiedenis kennen, speelden ze maar één keer tegen elkaar: in 1974 tijdens het wereldkampioenschap dat in Duitsland werd georganiseerd. Jürgen Sparwasser, spelend bij 1. FC Magdeburg, maakte het doelpunt en blijft daarmee de enige Oost-Duitser die met het nationale elftal op een WK scoorde tegen West-Duitsland.

In de volgende ronde strandde de DDR-selectie op de derde plaats in haar groep, na onder meer een nederlaag tegen Nederland. Ze werden hartelijk uitgewuifd. “Ratingen wünscht: gute Reise und weiter viel Erfolg”, staat op een spandoek te lezen in een Duitse documentaire over Der Triumph von München. “Sparwasser, Croy (de doelman, red.) en co hebben veel vrienden gemaakt ondanks of juist door hun overwinning tegen West-Duistland”, concludeert de voice-over. Jürgen Sparwasser bekeek eenmaal terug thuis de door Nederland verloren fnale tegen West-Duitsland samen met zijn vrouw op de vierde verdieping van zijn appartement in Magdeburg.

Vijf minuten na het einde van de wedstrijd klonk de bel van de voordeur en werd een telegram van een anonieme afzender bezorgd. “Daar stond te lezen:”, zegt Sparwasser in dezelfde documentaire, “Spari, heel Duitsland dankt je.” West-Duitsland was wereldkampioen en Oost-Duitsland had in de voorrondes van hen weten te winnen. Er waren inderdaad vrienden gemaakt. Sparwasser had bovendien naam en faam opgebouwd bij Magdeburg en was ook de maker van een doelpunt in de tegen AC Milan gewonnen Europacup-finale. Groot was dan ook de opschudding toen hij in 1988 na een veteranenwedstrijd met FC Magdeburg achterbleef in het Westen. Menig speler probeerde om de armoede en de beklemmende controle van de veiligheidsdienst op gelijkwaardige wijze te ontvluchten toen de Muur nog stond. Dat hun achtergebleven families onder druk werden gezet door de Stasi, moesten ze op de koop toe nemen.

De wedstrijd in en tegen Zweden van 10 oktober 1990 (1-3) wordt vaak beschouwd als de eerste interland van het herenigde Duitsland omdat Oost en West op 3 oktober één natie werden. Maar pas op 20 november werd de Oost-Duitse voetbalbond DFV ontbonden en opgenomen in de Duitse DFB. Het zou tot 19 december van datzelfde jaar duren voor er daarna een interland werd afgewerkt en er voor het eerst spelers van het voormalige Oost-Duitsland in de Duitse selectie werden opgenomen.

In de thuiswedstrijd die Duitsland tegen Zwitserland speelde (4-0) maakten Matthias Sammer en Andreas Thom als enige Oost-Duitsers deel uit van het elftal. Sammer werd in de 74ste minuut gewisseld voor Thom, die een minuut later als eerste voormalig Oost-Duitser scoorde voor die Mannschaft van het herenigde Duitsland. De adelaars of die Adler, zoals de spelers van Duitsland ook wel worden genoemd, hadden er een dimensie bij gekregen. Maar wie de contouren ervan wil zien, moet naar de ploegfoto van Hallescher FC te kijken.

Dit artikel van redacteur Raoul de Groote verscheen eerder in Staantribune #3, na te bestellen in de webshop. Verder in deze editie:

  • Een diepte-interview met Klaas-Jan Huntelaar
  • Twintig jaar na het Bosman-arrest
  • FC United of Manchester
  • De derby van Stockholm
  • Portret Martijn Reuser
  • Interview Rogier Krohne: van tribuneklant naar publiekslieveling
  • Voetbal & Muziek met Björn van der Doelen
  • Stadionkaarten 
  • De Wedstrijd: Atlético Madrid – FC Groningen
  • Top 5: Ajax schorsingen
  • Reportage: Carlos Tevez, verlosser van Boca
  • Interview ‘Mister Willem II’ John Feskens
  • Het Plakboek van Theo Lucius
  • Voetbal in Oostenrijk
  • Het mini-museum van Jan Klaassens