Henk van der Linden is bezweet. Driehonderd kilometer heeft hij op zijn motor gereden. Van Groningen, dwars door Nederland, naar Rotterdam. Van Stadion de Esserberg van Be Quick, met haar prachtige houten tribunes, naar Stadion Feijenoord, kolos van staal en glas. Het is 28 juli 1945, een regenachtige zaterdag, en Feyenoord en Ajax treffen elkaar voor het eerst sinds de bevrijding. Ajax-rechtsbinnen Van der Linden wil erbij zijn.

De voetballers van de Rotterdamsche Voetbal & Atletiek Vereeniging Feijenoord en de Amsterdamsche Football Club Ajax zijn opgewonden. De oorlog is voorbij, en bij het ontbreken van een competitie moeten beide teams het doen met wat oefenwedstrijden.

soccerfanshop.nl

Zo voetbalde Feyenoord een paar weken eerder in Klaaswaal tegen het plaatselijke KNC. Dat zat zo: de vrouw van Feyenoord-speler Bas Paauwe was tijdens de oorlog regelmatig op de Zuid-Hollandse eilanden te vinden. Met lotgenoten fietste ze dan van Rotterdam-Zuid naar de landelijke gebieden, op zoek naar brood, aardappelen en groente. Vaak trof ze in Klaaswaal Daan Schop. Na de bevrijding fietste Schop naar Rotterdam en nodigde hij Feyenoord uit voor een voetbalwedstrijd. De Rotterdammers gingen akkoord, kregen er wat eten voor, en wonnen met 2-5 van KNC.

Niet alleen aan eten is tekort bij Feyenoord. De club is zwaar gehavend uit de oorlog gekomen. Wonderwel waren er bij het bombardement op 10 mei 1940 geen Feyenoord-leden om het leven gekomen. Wel hadden de Duitsers het Feyenoord-stadion leeggeroofd. Schalen, bekers, bokalen, andere prijzen; met een verwoestende kracht hadden de bezetters het zilverwaar meegenomen. Maar na de oorlog is dat niet wat telt. Er is een tekort aan alles. Aan geld, aan ballen, aan shirts, en na het slopen van de houten accommodatie aan de Kromme Zandweg, waar Feyenoord tussen 1917 en 1937 voetbalde en tijdens de oorlog weer kantoor hield, ook aan administratieve ruimte. De club neemt contact op met de Engelse grootmacht Arsenal, met wie na het spelen van twee oefenwedstrijden in 1937 en 1938 vriendschappelijke banden bestaan, en vraagt om shirts. Maar helaas, ook de Britten zijn getroffen en hoewel ze de Rotterdammers graag zouden helpen, antwoorden zij negatief op het verzoek.01-1940hs12Ajax kan Feyenoord wel aan reserveshirts helpen. De shirts zijn blauw, de kleur waarin de Amsterdammers voor de oorlog voetbalden als het wit-rood-wit niet geschikt was. Beide clubs onderhouden op dat moment goede banden. Rivalen? Zeker, maar lokaal zijn andere rivaliteiten van groter belang. In Rotterdam voetballen Feyenoord uit Rottterdam-Zuid en Sparta uit het westen om de eer van de stad, in Amsterdam het westelijke DWS tegen de oosterlingen van Ajax. De rivaliteit tussen Ajax en Feyenoord krijgt pas in de jaren zestig echt gestalte als beide clubs jaarlijks samen strijden om nationale en internationale roem.

In de competitie hadden de twee clubs elkaar voor de oorlog bovendien vooral in de kampioenscompetities getroffen en maar zelden in de regionaal georganiseerde eerste klassen. Tijdens de oorlog gebeurde dat wel. Tussen 1941 en 1944 waren Ajax en Feyenoord ingedeeld in afdeling II van de Eerste Klasse van de NVB. Van de vijf wedstrijden die ze tegen elkaar speelden, won Feyenoord er vier.

Bijzonder was de wedstrijd van zondag 6 december 1942. Niet vanwege de uitslag (2-0 winst Feyenoord), maar omdat Feyenoord-speler Jan Bens nota bene door zijn eigen aanvoerder Bas Paauwe van het veld werd gestuurd. De kleine Bens, naast voetballer een getraind bokser, werd in de slotfase onderuit gehaald door Ajax-verdediger Henk Blomvliet. Bens pakte de bal op en liep naar de penaltystip, maar Ajax-keeper Gerrit Keizer sloeg de bal weg. Bens sloeg terug en Keizer en hij raakten slaags. Paauwe wilde Bens van het veld sturen, maar teamgenoot Manus Vrauwdeunt zag dat niet zitten. Hij ging pal voor Paauwe staan, die vervolgens Vrauwdeunt een tik gaf. Daarna verliet Bens alsnog het veld.

Nadat het stilleggen van de competities in 1944, vervielen beide clubs in voetballoze periodes. Sommige voetballers zaten ondergedoken, uit angst voor razzia’s. Dat die angst niet ongegrond was, bewees een bizarre ontmoeting in een Duits kamp. Daar kwamen Feyenoord-redacteur Bertus Heesakker en oud-eerste-elftalspeler Jan Petterson elkaar tegen. De twee Feyenoord-kameraden werden gescheiden door een groot hek.

In de laatste, voetballoze oorlogsjaren werden er clubavonden georganiseerd, waar Feyenoord-voorzitter Cor Kieboom, die zelf een Engels bombardement had overleefd, zijn leden op het hart drukte vooral niet over politiek te praten. Het duurde tot na de bevrijding voordat er weer gevoetbald kon worden. Naast wat oefenwedstrijden tegen regionale clubs voetbalde Feyenoord in mei, juni en juli om de Bevrijdingsbeker. Feyenoord won het toernooi, dat door zes Rotterdamse voetbalverenigingen was georganiseerd.

Zowel Ajax als Feyenoord kwamen gehavend uit de oorlog. Beide clubs verloren leden en donateurs, sympathisanten en ook materiaal. Voordat in het najaar van 1945 de voetbalcompetitie weer werd opgestart, besloten clubvoorzitters Cor Kieboom (Feyenoord) en Marius Koolhaas (Ajax) tot het spelen van een tweeluik tussen beide clubs. Eindelijk kon Feyenoord weer in De Kuip spelen, dat in 1943 door de nazi’s was gevorderd en tijdens de razzia’s van 1944 diende als verzamelplaats.

Schermafbeelding 2015-01-22 om 21.51.24Voor Ajax-voetballer Henk van der Linden is het vriendschappelijke duel tussen de Amsterdammers en Rotterdammers reden genoeg om helemaal vanuit Groningen, waar hij tijdens de oorlog woonde en voetbalde voor Be Quick, op zijn motor naar Rotterdam te rijden. Op die 28 juli 1945 zien zo’n vijftienduizend toeschouwers Ajax domineren en met 1-3 winnen. Voor Feyenoord scoort Vrauwdeunt, voor Ajax Draayer, Fischer en, jawel, Van der Linden. De motortocht, door zware regen en wind, was niet voor niks geweest.

Een week later treffen beide clubs elkaar opnieuw. In Amsterdam is het dit keer Feyenoord dat met 1-3 wint, onder meer door een doelpunt van Van der Korput. Over beide wedstrijden is verder weinig bekend. Ajax-orgaan Ajax Nieuws en Feyenoord-blad De Feijenoorder mochten door de papierschaarste nog niet verschijnen.

Eén van deze twee wedstrijden speelt Feyenoord dus in het reserveshirt van de Ajacieden. Het blauwe shirt symboliseert de verbondenheid in de eerste maanden na de oorlog. Beide clubs zijn getroffen door de vernietigende oorlog en zijn maar wat blij weer tegen elkaar te kunnen voetballen. De rivaliteit is op die twee zaterdagen in juli en augustus 1945 belangrijk, maar eindelijk weer samen op een veld kunnen staan is dat nog veel meer.

Mark Lievisse Adriaanse

Lees ook: De geschiedenis van de Feyenoord-joden